വ്യത്യസ്തം.., അനന്യം...
ആ ​പ​തി​ന​ഞ്ചു​കാ​രി പെ​ട്ടെ​ന്നൊ​രു​നാ​ൾ എ​ടു​ത്ത തീ​രു​മാ​ന​മ​ല്ല സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ പ​ഠി​ക്ക​ണ​മെ​ന്ന​ത്. കേ​ട്ടും അ​റി​ഞ്ഞും ഒ​രു​പാ​ടു ചി​ന്തി​ച്ചു​റ​പ്പി​ച്ച കാ​ര്യ​മാ​യി​രു​ന്നു. മ​ഹ​ത്താ​യ പാ​ര​ന്പ​ര്യ​മു​ള്ള സം​ഗീ​ത​കു​ടും​ബം. മു​ത്ത​ച്ഛ​നും അ​ച്ഛ​നും പേ​രെ​ടു​ത്ത ക​ലാ​കാ​രന്മാ​ർ. ആ​റു വ​യ​സു​മു​ത​ൽ വാ​യ്പ്പാ​ട്ടും വ​യ​ലി​നും പ​ഠി​ക്കു​ന്നു. അ​ങ്ങ​നെ​യി​രി​ക്കെ അ​വ​ൾ​ക്കു​തോ​ന്നി, ഇ​തു​പോ​രാ., വ്യ​ത്യ​സ്ത​മാ​യ​ത് എ​ന്തെ​ങ്കി​ലും ചെ​യ്യ​ണം. ഇ​തു​വ​രെ ത​ന്നെ​പ്പോ​ലു​ള്ള ആ​രും ചെ​യ്യാ​ത്ത​ത്... അ​ങ്ങ​നെ​യാ​ണെ​ങ്കി​ൽ അ​ച്ഛ​ൻ വ​ള​രെ​ക്കാ​ല​മാ​യി പ​ക്ക​മേ​ളം വാ​യി​ക്കു​ന്ന, സാ​ക്ഷാ​ൽ ക​ദ്രി ഗോ​പാ​ൽ​നാ​ഥി​ന്‍റെ സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ മ​തി​യെ​ന്നു തീ​രു​മാ​നി​ച്ചു അ​വ​ൾ. കേ​ട്ടു​കേ​ട്ട് വി​സ്മ​യി​ക്കാ​റു​ള്ള അ​പൂ​ർ​വ​സു​ന്ദ​ര നാ​ദം!

ഇ​ന്ത്യ​ൻ സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ ഇ​തി​ഹാ​സം ക​ദ്രി ഗോ​പാ​ൽ​നാ​ഥി​ന് ആ ​പെ​ണ്‍​കു​ട്ടി​യു​ടെ ക​ഴി​വി​ൽ വി​ശ്വാ​സ​മാ​യി​രു​ന്നു. ശി​ഷ്യ​യാ​യി കൂ​ടെ​ക്കൂ​ട്ടാ​ൻ അ​ദ്ദേ​ഹം സ​ന്തോ​ഷ​ത്തോ​ടെ സ​മ്മ​തി​ച്ചു. എ​ന്നാ​ൽ സ്വ​ന്തം ബ​ന്ധു​ക്ക​ളി​ൽ ചി​ല​ർ ഈ ​തീ​രു​മാ​ന​ത്തെ ത​മാ​ശ​യാ​യി​ക്ക​ണ്ടു, ക​ളി​യാ​ക്കി​ച്ചി​രി​ച്ചു. പൊ​തു​വേ വാ​യി​ക്കാ​ൻ പ്ര​യാ​സ​മു​ള്ള ഉ​പ​ക​ര​ണം, അ​തും പോ​രാ​ഞ്ഞ് അ​തി​ൽ ക​ർ​ണാ​ട​ക സം​ഗീ​തം- ബ​ന്ധു​ക്ക​ളു​ടെ നെ​റ്റി​ക​ൾ ചു​ളി​ഞ്ഞു​ത​ന്നെ​യി​രു​ന്നു. എ​ന്നി​ട്ടും അ​വ​ളു​ടെ മു​ഖം താ​ഴ്ന്നി​ല്ല. അ​ങ്ങ​നെ അ​വ​ൾ രാ​ജ്യ​ത്തെ ആ​ദ്യ സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ വി​ദ​ഗ്ധ​യാ​യി. ശാ​സ്ത്രീ​യ സം​ഗീ​ത​വും സി​നി​മാ​പ്പാ​ട്ടും ജാ​സും ഫ്യൂ​ഷ​നും എ​ല്ലാം അ​വ​ൾ​ക്കു വ​ഴ​ങ്ങി. അ​ഭി​മാ​ന​ത്തോ​ടെ അ​വ​ൾ സ്വ​ന്തം ബാ​ൻ​ഡി​ന്‍റെ പേ​രു പ​റ​യു​ന്നു- സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ ലാ​വ​ണ്യ!.

ശ്വാ​സം സം​ഗീ​തം

മൈ​സൂ​ർ റോ​യ​ൽ കോ​ർ​ട്ടി​ലെ സം​ഗീ​ത​വി​ദ്വാ​നാ​യി​രു​ന്നു മു​ത്ത​ച്ഛ​ൻ. അ​ച്ഛ​ൻ എം.​ആ​ർ. സാ​യി​നാ​ഥ് പ്ര​ശ​സ്ത മൃ​ദം​ഗ​വാ​ദ​ക​ൻ. രാ​ജ്യ​ത്തെ വി​ഖ്യാ​ത​രാ​യ സം​ഗീ​ത​ജ്ഞ​ർ​ക്കൊ​പ്പം പ​ക്ക​മേ​ള​മൊ​രു​ക്കു​ന്ന​യാ​ൾ. കു​ടും​ബ​ത്തി​ൽ പ​ത്തി​ലേ​റെ പെ​ർ​ക്ക​ഷ​നി​സ്റ്റു​ക​ളു​ണ്ട്. ബ​ന്ധു​ക്ക​ളി​ലേ​റെ​യും സം​ഗീ​ത​കാ​രന്മാ​ർ. ലാ​വ​ണ്യ​യും സ​ഹോ​ദ​ര​ങ്ങ​ളും ശ്വ​സി​ച്ചി​രു​ന്ന​ത് സം​ഗീ​ത​മാ​ണ്. ‌‌

വാ​യ്പ്പാ​ട്ടും വ​യ​ലി​നും പ​ഠി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടി​രി​ക്കേ പ​ത്താം ക്ലാ​സി​നു​ശേ​ഷ​മാ​ണ് സാ​ക്സ​ഫോ​ണാ​ണ് ത​ന്‍റെ ല​ക്ഷ്യ​മെ​ന്ന് ലാ​വ​ണ്യ ഉ​റ​പ്പി​ച്ച​ത്. ഒ​പ്പം സ​ഹോ​ദ​രി സു​ബ്ബ​ല​ക്ഷ്മി​യും.
അ​ച്ഛ​ൻ വ​ഴി ഗു​രു​വി​ലേ​ക്കെ​ത്താ​ൻ പ്ര​യാ​സ​മു​ണ്ടാ​യി​ല്ല. മം​ഗ​ലാ​പു​ര​ത്തും പി​ന്നീ​ട് ചെ​ന്നൈ​യി​ലു​മാ​യി​രു​ന്നു ക​ദ്രി​ക്കു കീ​ഴി​ൽ പ​ഠ​നം. സ​ഹ​പാ​ഠി​ക​ളെ​ല്ലാം ആ​ണ്‍​കു​ട്ടി​ക​ൾ. പ​ല​രും ക​ളി​യാ​ക്കി- എ​ന്തി​ന് ഇ​തു പ​ഠി​ക്കാ​ൻ വ​ന്നു എന്നു ചോ​ദി​ച്ച്. “ഒ​രു​പാ​ടു വി​ഷ​മി​ച്ചി​രു​ന്നെ​ങ്കി​ലും അ​ച്ഛ​നു​മ​മ്മ​യും ധൈ​ര്യം പ​ക​ർ​ന്നു, പ്രോ​ത്സാ​ഹി​പ്പി​ച്ചു. എ​ന്തെ​ങ്കി​ലും വ്യ​ത്യ​സ്ത​മാ​യ​തു ചെ​യ്യു​ന്പോ​ൾ വി​മ​ർ​ശ​ന​വും ക​ളി​യാ​ക്ക​ലും സ്വാ​ഭാ​വി​ക​മാ​ണെ​ന്നാ​യി​രു​ന്നു അ​വ​രു​ടെ ഉ​പ​ദേ​ശം​”- ലാ​വ​ണ്യ പ​റ​യു​ന്നു.

ചെ​ന്നൈ​യി​ലെ ക​ത്തു​ന്ന ചൂ​ടി​ൽ ലാ​വ​ണ്യ സ്വ​ന്തം ശ്വാ​സ​കോ​ശ​ത്തി​ന്‍റെ ശ​ക്തി പ​രീ​ക്ഷി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടി​രു​ന്നു. മ​ണി​ക്കൂ​റു​ക​ൾ നീ​ളു​ന്ന പ​രി​ശീ​ല​നം. ഗു​രു​ജി പ​ക​ർ​ന്ന ഓ​രോ പാ​ഠ​വും അ​ടു​ത്ത ക്ലാ​സി​നു​മു​ന്പ് പെ​ർ​ഫെ​ക്ട് ആ​ക്കു​ക എ​ന്ന ല​ക്ഷ്യം മാ​ത്രം മു​ന്നി​ലു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്ന കാ​ലം. “സ്വ​ത​വേ സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ വാ​യി​ക്കാ​ൻ പ്ര​യാ​സ​മാ​ണ്. ന​മ്മു​ടെ ഉൗ​ർ​ജം മു​ഴു​വ​ൻ ചോ​ർ​ന്നു​പോ​കും. ഭാ​ര​മു​ള്ള ഉ​പ​ക​ര​ണം മ​ണി​ക്കൂ​റു​ക​ളോ​ളം കൈ​യി​ൽ​പി​ടി​ച്ച് പ്രാ​ക്ടീ​സ് ചെ​യ്യു​ക​യെ​ന്ന​ത് ദു​ഷ്ക​ര​മാ​യി​രു​ന്നു​”.

മൈ​സൂ​ർ, 1999.

മൈ​സൂ​രി​ലെ ഗ​ണ​പ​തി സ​ച്ചി​ദാ​ന​ന്ദ ആ​ശ്ര​മ​ത്തി​ലെ വ​ലി​യ നാ​ദ​മ​ണ്ഡ​പ​ത്തി​ന്‍റെ ഉ​ദ്ഘാ​ട​ന​നാ​ളി​ലാ​യി​രു​ന്നു സാ​ക്സ​ഫോ​ണി​ലെ അ​ര​ങ്ങേ​റ്റം. ആ​റാ​യി​ര​ത്തി​ലേ​റെ വ​രു​ന്ന കേ​ൾ​വി​ക്കാ​ർ. സ്വാ​ഭാ​വി​ക​മാ​യും പേ​ടി​യും പ​ക​പ്പു​മു​ണ്ടാ​കേ​ണ്ട​താ​ണ്. എ​ന്നാ​ൽ അ​ച്ഛ​ൻ ഒ​പ്പ​മു​ണ്ട് എ​ന്ന ധൈ​ര്യം... വീ​ട്ടി​ൽ​വ​ച്ച് പ​ല​പ്പോ​ഴാ​യി പ​രി​ശീ​ല​ന​ത്തി​ന്‍റെ ഭാ​ഗ​മാ​യി ന​ട​ത്തി​യി​രു​ന്ന ക​ച്ചേ​രി​ക​ൾ... ഇ​തെ​ല്ലാം പേ​ടി​യെ ക​വ​ച്ചു​വ​യ്ക്കാ​ൻ ശ​ക്തി​ന​ൽ​കി. അ​ത്ഭു​ത​ക​ര​മാ​യി​രു​ന്നു ശ്രോ​താ​ക്ക​ളു​ടെ പ്ര​തി​ക​ര​ണം. അ​ത്യ​ന്തം സ്നേ​ഹ​നി​ർ​ഭ​ര​മാ​യ പ്രോ​ത്സാ​ഹ​ന​മാ​ണ് അ​ന്ന് അ​വ​രി​ൽ​നി​ന്നു കി​ട്ടി​യ​തെ​ന്ന് ലാ​വ​ണ്യ ഓ​ർ​മി​ക്കു​ന്നു.

സ​ഹോ​ദ​രി സു​ബ്ബ​ല​ക്ഷ്മി​യോ​ടൊ​പ്പം സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ സി​സ്റ്റേ​ഴ്സ് എ​ന്ന പേ​രി​ൽ അ​റി​യ​പ്പെ​ട്ടു​തു​ട​ങ്ങി​യ​തോ​ടെ ക​ച്ചേ​രി​ക​ളു​ടെ പ്ര​വാ​ഹ​മാ​യി. രാ​ജ്യ​ത്തെ ആ​ദ്യ വ​നി​താ സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ വാ​ദ​ക​ർ എ​ന്ന നി​ല​യി​ൽ റെ​ക്കോ​ർ​ഡ് ബു​ക്കു​ക​ളി​ലും ഇ​ടം​നേ​ടി. സു​ബ്ബല​ക്ഷ്മി ഇ​പ്പോ​ൾ സം​ഗീ​ത​രം​ഗ​ത്ത് സ​ജീ​വ​മ​ല്ല.

നാ​ദ​സ്വ​ര​മ​ല്ല സാ​ക്സ്

എ​ങ്ങ​നെ​യാ​ണ് ഗു​രു​വി​ൽ​നി​ന്ന് ലാ​വ​ണ്യ​യു​ടെ ശൈ​ലി വ്യ​ത്യ​സ്ത​മാ​കു​ന്ന​ത്?
= “ഇ​ന്ന് ഒ​രു​പാ​ടു​പേ​ർ സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ വാ​യി​ക്കു​ന്നു​ണ്ട്. കേ​ട്ടാ​ൽ നാ​ദ​സ്വ​ര​മാ​ണോ എ​ന്നു സം​ശ​യം തോ​ന്നു​ക​പോ​ലും ചെ​യ്യും. വേ​ണ്ട​ത്ര പ​രി​ശീ​ല​നം നേ​ടാ​ത്ത​വ​രും ഈ ​ഉ​പ​ക​ര​ണം കൈ​യി​ലെ​ടു​ക്കു​ന്നു. എ​ന്നാ​ൽ ശ്രീ ​ക​ദ്രി ഗോ​പാ​ൽ​നാ​ഥ് വാ​യി​ക്കു​ന്പോ​ൾ നി​ങ്ങ​ൾ വേ​റൊ​രു ലോ​ക​ത്തെ​ത്തും. അ​ദ്ദേ​ഹ​ത്തെ കാ​ണാ​തെ​പോ​ലും അ​തു വാ​യി​ക്കു​ന്ന​ത് ക​ദ്രി​യാ​ണെ​ന്നു തി​രി​ച്ച​റി​യാം. ആ ​പാ​ത പി​ൻ​തു​ട​രാ​നാ​ണ് ഞാ​ൻ ശ്ര​മി​ക്കു​ന്ന​ത്. അ​തു​കൊ​ണ്ടു​ത​ന്നെ ശൈ​ലി​യി​ൽ വ്യ​ത്യാ​സ​മു​ണ്ടാ​കാ​ൻ സാ​ധ്യ​ത​യു​മി​ല്ല​”.

അ​തേ​സ​മ​യം പാ​ശ്ചാ​ത്യ​സം​ഗീ​ത​മു​ൾ​പ്പെ​ടെ എ​ല്ലാം ലാ​വ​ണ്യ സാ​ക്സ​ഫോ​ണി​ൽ വാ​യി​ക്കും. “ലോ​ക​ത്തി​ന്‍റെ പ​ല ഭാ​ഗ​ങ്ങ​ളി​ൽ ചെ​ല്ലു​ന്പോ​ൾ ശ്രോ​താ​ക്ക​ൾ ശാ​സ്ത്രീ​യ​സം​ഗീ​തം മാ​ത്ര​മ​ല്ല പ്ര​തീ​ക്ഷി​ക്കു​ന്ന​ത്. ഞാ​ൻ അ​തേ വാ​യി​ക്കൂ എ​ന്നു​പ​റ​ഞ്ഞ് ഒ​ഴി​യാ​നാ​കി​ല്ല. അ​തു​കൊ​ണ്ട് എ​ല്ലാ​ത്ത​രം സം​ഗീ​ത​വും വാ​യി​ക്കാ​ൻ ശ്ര​മി​ക്കു​ന്നു. ജാ​സ് ഒ​ന്നും ആ​ഴ​ത്തി​ൽ ഇ​പ്പോ​ഴും അ​റി​യി​ല്ല. പ​ല ശാ​ഖ​ക​ളി​ൽ​നി​ന്നു​ള്ള ക​ലാ​കാ​രന്മാ​ർ​ക്കൊ​പ്പം പെ​ർ​ഫോം ചെ​യ്യാ​ൻ അ​വ​സ​രം കി​ട്ടു​ന്പോ​ൾ കൂ​ടു​ത​ൽ പ​ഠി​ക്കു​ന്നു. ഓ​രോ റി​ഹേ​ഴ്സ​ൽ കൂ​ട്ടാ​യ്മ​ക​ളും എ​നി​ക്ക് പ​ഠ​ന​ക്ലാ​സു​ക​ളാ​ണ്”- ലാ​വ​ണ്യ പ​റ​യു​ന്നു.

പ​ണ്ഡി​റ്റ് വി​ശ്വ​മോ​ഹ​ൻ ഭ​ട്ട്, പ​ണ്ഡി​റ്റ് റോ​ണു മ​ജും​ദാ​ർ, ശി​വ​മ​ണി എ​ന്നി​വ​ർ തു​ട​ങ്ങി മ​ല​യാ​ള​ത്തി​ൽ മ​നോ​ജ് ജോ​ർ​ജ്, പ്ര​കാ​ശ് ഉ​ള്ള്യേ​രി, സ്റ്റീ​ഫ​ൻ ദേ​വ​സി, മ​ട്ട​ന്നൂ​ർ ശ​ങ്ക​ര​ൻ​കു​ട്ടി മാ​രാ​ർ, പെ​രു​വ​നം കു​ട്ട​ൻ മാ​രാ​ർ എ​ന്നി​വ​ര​ട​ക്ക​മു​ള്ള​വ​ർ വി​വി​ധ വേ​ദി​ക​ളി​ൽ ലാ​വ​ണ്യ​യ്ക്കൊ​പ്പം ചേ​ർ​ന്നി​ട്ടു​ണ്ട്. സി​നി​മ​യി​ൽ സാ​ക്ഷാ​ൽ എ.​ആ​ർ. റ​ഹ്്മാ​നു​വേ​ണ്ടി വാ​യി​ച്ചു. മ​ല​യാ​ള​ത്തി​ൽ എം. ​ജ​യ​ച​ന്ദ്ര​ൻ ഈ​ണം ന​ൽ​കി​യ സി​നി​മ​യ്ക്കു​വേ​ണ്ടി​യും സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ ശ​ബ്ദം​ന​ൽ​കി. ഗു​രു​വാ​യൂ​ർ ചെ​ന്പൈ സം​ഗീ​തോ​ത്സ​വ​ത്തി​ലെ പ​തി​വു സാ​ന്നി​ധ്യ​മാ​ണ് ലാ​വ​ണ്യ.

ഏ​തൊ​ക്കെ​യാ​ണ് പ്രി​യ​രാ​ഗ​ങ്ങ​ൾ?

= “പ​ന്തു​വ​രാ​ളി, ബൃ​ന്ദാ​വ​ന സാ​രം​ഗ, ബി​ന്ദു​മാ​ലി​നി, ഹം​സാ​ന​ന്ദി, കാ​പ്പി, ക​ല്യാ​ണി, അ​മൃ​ത​വ​ർ​ഷി​ണി, ധ​ർ​മാ​വ​തി, കീ​ര​വാ​ണി”....
രാ​ഗ​ങ്ങ​ളു​ടെ പേ​രു​ക​ളും അ​വ​യോ​ടു​ള്ള ഇ​ഷ്ടം​നി​റ​യു​ന്ന ചി​രി​യും തു​ട​ർ​ന്നു. പാ​വ​ന​ഗു​രു പ​വ​ന​പു​രാ​ധീ​ശ​മാ​ശ്ര​യേ (ഹം​സാ​ന​ന്ദി) എ​ന്നു​തു​ട​ങ്ങു​ന്ന കൃ​തി വാ​യി​ക്കാ​തെ സാ​ധാ​ര​ണ ക​ച്ചേ​രി​ക​ൾ അ​വ​സാ​നി​പ്പി​ക്കാ​റി​ല്ല. രാ​ജ്യ​ത്തി​ന​ക​ത്തും പു​റ​ത്തു​മാ​യി അ​യ്യാ​യി​ര​ത്തി​ലേ​റെ ക​ച്ചേ​രി​ക​ൾ ന​ട​ത്തി. ചി​ല രാ​ഗ​ങ്ങ​ൾ പാ​ടാ​നേ പ​റ്റൂ, സാ​ക്സ​ഫോ​ണി​ൽ വാ​യി​ക്കാ​ൻ പ​റ്റി​ല്ല എ​ന്നു​ള്ള മു​ൻ​വി​ധി​ക​ളെ​യെ​ല്ലാം ലാ​വ​ണ്യ ത​ക​ർ​ത്തു​ക​ള​യു​ന്നു​ണ്ട്. അ​ത്ര​യും പ്ര​ഗ​ത്ഭ​നാ​യ ഗു​രു​വി​ന്‍റെ പി​ൻ​ഗാ​മി അ​ങ്ങ​നെ​യാ​യി​ല്ലെ​ങ്കി​ലേ അ​ത്ഭു​ത​മു​ള്ളൂ.

കേ​ര​ളം ക​ര​ളോ​ളം

മും​ബൈ​യി​ലെ വീ​ട്ടി​ലി​രു​ന്ന് കേ​ര​ള​ത്തി​ന്‍റെ സം​ഗീ​ത​പാ​ര​ന്പ​ര്യ​ത്തെ​യും ഗു​രു​വാ​യൂ​രി​നെ​യും ഓ​ർ​ക്കു​ന്പോ​ൾ ലാ​വ​ണ്യ​ക്ക് പ​റ​യാ​നേ​റെ​യു​ണ്ട്. ക​ഥ​ക​ളി​സം​ഗീ​തം, ഇ​ട​യ്ക്ക, ചെ​ണ്ട​മേ​ളം ഇ​വ​യെ​ല്ലാം ഇ​ഷ്ടം. എ​ല്ലാ​വ​ർ​ക്കും സം​ഗീ​ത​മ​റി​യാം എ​ന്ന​താ​ണ് ദ​ക്ഷി​ണേ​ന്ത്യ​യു​ടെ​യും പ്ര​ത്യേ​കി​ച്ച് കേ​ര​ള​ത്തി​ന്‍റെ​യും മ​ഹി​മ​യെ​ന്ന് ലാ​വ​ണ്യ വി​ല​യി​രു​ത്തു​ന്നു. ഗു​രു​വാ​യൂ​രി​ൽ ദ​ർ​ശ​നം ന​ട​ത്താ​മ​ല്ലോ എ​ന്നോ​ർ​ക്കു​ന്പോ​ൾ ഇ​ട​യ്ക്കി​ടെ കേ​ര​ള​ത്തി​ൽ ക​ച്ചേ​രി​ക​ൾ ഓ​ടി​യെ​ത്തും. അ​ടു​ത്ത​യി​ടെ കോ​ട്ട​യ​ത്തും തൃ​ശൂ​രി​ലും ക​ച്ചേ​രി​ക​ൾ ന​ട​ത്തി​യി​രു​ന്നു.
പു​തി​യൊ​രു ഫ്യൂ​ഷ​ൻ ആ​ൽ​ബ​ത്തി​ന്‍റെ പ​ണി​പ്പു​ര​യി​ലാ​ണ് ലാ​വ​ണ്യ​യി​പ്പോ​ൾ. സ്വ​ന്തം ബാ​ൻ​ഡി​ലെ അം​ഗ​ങ്ങ​ൾ​ക്കൊ​പ്പം വി​ഖ്യാ​ത​രാ​യ ക​ലാ​കാ​രന്മാ​രും അ​തി​നു​വേ​ണ്ടി ചേ​രും.
എ​ന്താ​ണ് ബാ​ൻ​ഡി​ന്‍റെ പേ​ര്?
=സാ​ക്സ​ഫോ​ണ്‍ ലാ​വ​ണ്യ!.

ഹരിപ്രസാദ്‌