21

നമ്മുടെ  പണം ബാങ്കിൽ നിക്ഷേപിക്കുമ്പോൾ, അതൊരു സുരക്ഷിതമായ ഇടപാടാണെന്ന് നാം കരുതാറുണ്ട്. എന്നാൽ, ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട് ഉടമ എന്ന നിലയിൽ ഇന്ത്യൻ നിയമപ്രകാരം നിങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കേണ്ട അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് എത്രപേർക്ക് വ്യക്തതയുണ്ട്?

ബാങ്കുകൾക്ക് തോന്നിയതുപോലെ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയില്ല. റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ, ഉപഭോക്താക്കളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി 'ചാർട്ടർ ഓഫ് കസ്റ്റമർ റൈറ്റ്സ്' എന്ന പേരിൽ ഒരു നിയമാവലി പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു ബാങ്ക് ഉപഭോക്താവ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ആ അഞ്ച് പ്രധാന അവകാശങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണെന്ന് നമുക്ക് വിശദമായി പരിശോധിക്കാം.

വിവേചനമില്ലാത്ത പെരുമാറ്റത്തിനുള്ള അവകാശം (Right to Fair Treatment) -

ബാങ്കിന്റെ സേവനം ലഭിക്കുമ്പോൾ ഏതൊരു ഉപഭോക്താവിനും ലഭിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അവകാശമാണിത്. ലിംഗം, മതം, ജാതി, ഭാഷ, അല്ലെങ്കിൽ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ബാങ്ക് നിങ്ങളോട് വിവേചനം കാണിക്കാൻ പാടില്ല. വായ്പ തിരിച്ചടവ് വൈകിയാൽ പോലും ബാങ്ക് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കോ വായ്പാ പിരിവ് ഏജന്റുമാർക്കോ (Recovery Agents) നിങ്ങളെ ഭീഷണിപ്പെടുത്താനോ അനാവശ്യമായി സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കാനോ അധികാരമില്ല. റിസർവ് ബാങ്കിന്റെ 'ഫെയർ പ്രാക്ടീസ് കോഡ്' പ്രകാരം, മാന്യമായ പെരുമാറ്റം ലഭിക്കുക എന്നത് നിങ്ങളുടെ മൗലികാവകാശമാണ്.

സുതാര്യതയും സത്യസന്ധതയും (Right to Transparency, Fair and Honest Dealing) -

ബാങ്കിംഗ് ഇടപാടുകളിൽ സുതാര്യത എന്നത് ഏറ്റവും അനിവാര്യമാണ്. ബാങ്ക് ഈടാക്കുന്ന എല്ലാ സർവീസ് ചാർജുകളും, പലിശ നിരക്കുകളും കൃത്യമായി ഉപഭോക്താവിനെ അറിയിക്കണം. ഇതിനെയാണ് 'ഷെഡ്യൂൾ ഓഫ് ചാർജസ്' (Schedule of Charges) എന്ന് പറയുന്നത്. അക്കൗണ്ടിൽ നിന്ന് പണം പിടിക്കുമ്പോൾ അത് എന്തിനാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ബാങ്കിന് ബാധ്യതയുണ്ട്. 'മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചാർജുകൾ' (Hidden Charges) അക്കൗണ്ടിൽ നിന്ന് ഈടാക്കുന്നത് ഉപഭോക്തൃ അവകാശ ലംഘനമാണ്. ലളിതമായ ഭാഷയിൽ, എല്ലാ വിവരങ്ങളും മനസ്സിലാക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണ അവകാശമുണ്ട്.

ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ അനുയോജ്യത (Right to Suitability) -

ഇതാണ് പലരും ശ്രദ്ധിക്കാത്ത ഒരു അവകാശം. ബാങ്കുകൾ അവരുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ (ഇൻഷുറൻസ്, നിക്ഷേപ പദ്ധതികൾ, വായ്പകൾ) വിൽക്കുമ്പോൾ, അത് നിങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് യോജിച്ചതാണോ എന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തണം. ഇതിനെ 'റൈറ്റ് ടു സ്യൂട്ടബിലിറ്റി' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു മുതിർന്ന പൗരന് ഉയർന്ന റിസ്ക് ഉള്ള ഓഹരി അധിഷ്ഠിത നിക്ഷേപങ്ങൾ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ പാടില്ല. നിങ്ങളുടെ താൽപ്പര്യത്തിന് വിരുദ്ധമായ അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക നിലയ്ക്ക് യോജിക്കാത്ത ഒരു ഉൽപ്പന്നം നിർബന്ധപൂർവ്വം വിൽക്കുന്നത് 'മിസ്-സെല്ലിംഗ്' (Mis-selling) ആണ്. ഇതിനെതിരെ നിങ്ങൾക്ക് ശക്തമായി പ്രതികരിക്കാം.

 സ്വകാര്യതയ്ക്കുള്ള അവകാശം (Right to Privacy) -

നിങ്ങളുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട് വിവരങ്ങൾ, മൊബൈൽ നമ്പർ, സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ എന്നിവ ബാങ്ക് അതീവ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കണം. നിങ്ങളുടെ രേഖാമൂലമുള്ള സമ്മതമില്ലാതെ നിങ്ങളുടെ വ്യക്തിപരമായ വിവരങ്ങൾ മൂന്നാമതൊരു വ്യക്തിക്കോ മാർക്കറ്റിംഗ് കമ്പനിക്കോ കൈമാറാൻ ബാങ്കിന് അധികാരമില്ല. വിവര സുരക്ഷയിൽ ബാങ്കിന് വീഴ്ച സംഭവിച്ചാൽ, അത് ഉപഭോക്താവിനെ അറിയിക്കേണ്ടതും ബാങ്കിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്.

പരാതി പരിഹാരത്തിനുള്ള അവകാശം (Right to Grievance Redressal and Compensation) - ബാങ്കിന്റെ സേവനത്തിൽ തൃപ്തരല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ പരാതികൾ പരിഹരിക്കപ്പെടണം. ആദ്യം ബാങ്കിന്റെ തന്നെ പരാതി പരിഹാര വിഭാഗത്തിൽ (Grievance Redressal Cell) പരാതി നൽകാം. 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ പരിഹാരമുണ്ടായില്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾക്ക് റിസർവ് ബാങ്കിന്റെ 'ബാങ്കിംഗ് ഓംബുഡ്സ്മാനെ' (Banking Ombudsman) സമീപിക്കാം. പരാതി നൽകാൻ ബാങ്കിൽ നേരിട്ട് പോകേണ്ടതില്ല, RBI-യുടെ 'CMS' പോർട്ടൽ വഴി ഓൺലൈനായി ഇത് ചെയ്യാം.

അറിവാണ് നിങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആയുധം. ബാങ്കിംഗ് എന്നത് വെറുമൊരു സേവനമല്ല, അതൊരു കരാറാണ്. നിങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കി മാത്രം ഇടപാടുകൾ നടത്തുക.