ഖലിസ്ഥാൻ വിഘടനവാദി നേതാവ് ഗുർപത്വന്ത് സിംഗ് പന്നു നൽകിയ സിവിൽ കേസിൽ, ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ സുരക്ഷാ ഉപദേഷ്ടാവ് അജിത് ഡോവലിനും മുൻ 'റോ' മേധാവി സാമന്ത് ഗോയലിനും ഡൽഹിയിലെ കീഴ്ക്കോടതികൾ വഴി നേരിട്ട് സമൻസ് അയക്കാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ യുഎസ് ഫെഡറൽ കോടതി അനുമതി നൽകിയിരിക്കുകയാണ്. ഇന്ത്യൻ നിയമവ്യവസ്ഥയിലെ വ്യവസ്ഥകൾ തന്നെ ആയുധമാക്കിക്കൊണ്ടാണ് യുഎസ് കോടതിയുടെ ഈ അസാധാരണ നീക്കം. ഇതോടൊപ്പം, ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിനെതിരായ സമൻസ് വാഷിംഗ്ടണിലെ ഇന്ത്യൻ എംബസിക്ക് കൈമാറിയതായി യുഎസ് സ്റ്റേറ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റും സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
നയതന്ത്ര തലത്തിലെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ
ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ദേശീയ സുരക്ഷാ ഉപദേഷ്ടാവിനെതിരെ മറ്റൊരു രാജ്യത്തെ കോടതിയിൽ നിന്ന് സമൻസ് വരുന്നത് അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്ര ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ അപൂർവമാണ്. കേന്ദ്ര സർക്കാരിനെ മറികടന്ന് ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലാ കോടതികളെ നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കാനുള്ള യുഎസ് കോടതിയുടെ തന്ത്രം ഇന്ത്യയുടെ പരമാധികാരത്തിനും നയതന്ത്ര പരിരക്ഷയ്ക്കും മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. വരും ദിവസങ്ങളിൽ വാഷിംഗ്ടണും ന്യൂഡൽഹിയും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്ര ചർച്ചകളിൽ ഈ വിഷയം വലിയൊരു തർക്കവിഷയമായി മാറുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ഇന്ത്യയും അമേരിക്കയും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്ര ബന്ധത്തിൽ വലിയ നിയമപോരാട്ടങ്ങൾക്കും പ്രതിസന്ധികൾക്കും വഴിവെക്കുന്ന ഈ സംഭവത്തിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ നമുക്ക് പരിശോധിക്കാം.
എന്തുകൊണ്ട് ഈ നീക്കം നിർണായകമാകുന്നു?
സാധാരണഗതിയിൽ വിദേശ കോടതികളിൽ നിന്നുള്ള സമൻസുകൾ ഇന്ത്യയുടെ കേന്ദ്ര നിയമ മന്ത്രാലയം വഴിയാണ് കൈമാറേണ്ടത്. എന്നാൽ, 'ഹേഗ് കൺവെൻഷൻ' പ്രകാരം സമൻസ് കൈമാറാനുള്ള പന്നുവിന്റെ ശ്രമം ഇന്ത്യൻ നിയമ മന്ത്രാലയം നേരത്തെ നിരസിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ, 2025 ഫെബ്രുവരിയിൽ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിക്കൊപ്പം അജിത് ഡോവൽ അമേരിക്ക സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് നേരിട്ട് സമൻസ് നൽകാൻ പന്നുവിന്റെ അഭിഭാഷകർ മൂന്ന് തവണ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥർ തടഞ്ഞു. ഈ വഴികളെല്ലാം അടഞ്ഞതോടെയാണ്, ഇന്ത്യയുടെ തന്നെ ആഭ്യന്തര നിയമങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഡൽഹിയിലെ കോടതികൾ വഴി സമൻസ് അയക്കാൻ ജഡ്ജി കാതറിൻ പോൾക്ക് ഫെയ്ല അനുമതി നൽകിയത്.
ഇന്ത്യൻ നിയമം യുഎസ് കോടതിക്ക് തുണയായതെങ്ങനെ?
ഹേഗ് കൺവെൻഷൻ ആർട്ടിക്കിൾ 19: വിദേശ കോടതി രേഖകൾ കൈമാറുന്നതിന് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര നിയമം അനുവദിക്കുന്ന മറ്റ് മാർഗങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ ഈ വകുപ്പ് അനുമതി നൽകുന്നു.
രണ്ടാമതായി ഇന്ത്യൻ സിവിൽ പ്രൊസീജ്യർ കോഡ് - സിപിസി സെക്ഷൻ 29(സി), ഓർഡർ അഞ്ച് സെക്ഷൻ 21 എന്നിവ പ്രകാരം വിദേശ സിവിൽ കോടതികൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന സമൻസുകൾ പ്രതികൾ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ അധികാരപരിധിയിലുള്ള ഇന്ത്യൻ കോടതികൾക്ക് അയക്കാനും, ഇന്ത്യൻ കോടതികൾ പുറപ്പെടുവിച്ചത് പോലെ തന്നെ അത് നടപ്പിലാക്കാനും സാധിക്കും. 2009 ജനുവരിയിൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് പുറത്തിറക്കിയ ഒരു വിജ്ഞാപനവും യുഎസ് കോടതി ഇതിനായി ആയുധമാക്കി.
ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഡൽഹിയിലെ പട്യാല ഹൗസ്, ദ്വാരക, തീസ് ഹസാരി എന്നീ മൂന്ന് കോടതി കോംപ്ലക്സുകൾ വഴി സമൻസ് അയക്കാനാണ് നീക്കം. നവംബർ 30-നകം ഇതിനാവശ്യമായ രേഖകൾ ഹാജരാക്കാൻ പന്നുവിനോട് കോടതി നിർദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന് സ്റ്റേറ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ നയതന്ത്ര കുറിപ്പ്
ഡോവലിനും ഗോയലിനും വ്യക്തിപരമായ നിലയിൽ സമൻസ് അയക്കുമ്പോൾ, ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിനെതിരായ കേസ് നയതന്ത്ര തലത്തിലാണ് യുഎസ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. ഫോറിൻ സോവറിൻ ഇമ്മ്യൂണിറ്റീസ് ആക്ട് പ്രകാരം വാഷിംഗ്ടണിലെ ഇന്ത്യൻ എംബസിക്ക് ഒക്ടോബർ ഒൻപതിന് യുഎസ് സ്റ്റേറ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് നയതന്ത്ര കുറിപ്പും സമൻസും കൈമാറി. 60 ദിവസത്തിനകം മറുപടി നൽകിയില്ലെങ്കിൽ, ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗം കേൾക്കാതെ തന്നെ കോടതിക്ക് ഏകപക്ഷീയമായി വിധി പ്രസ്താവിക്കേണ്ടി വരുമെന്ന മുന്നറിയിപ്പും ഇതിലുണ്ട്.
ഇന്ത്യയുടെ കടുത്ത എതിർപ്പ്
യുഎസ് കോടതിയുടെ നീക്കത്തെ ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം ശക്തമായി തള്ളിക്കളഞ്ഞു. "അടിസ്ഥാനരഹിതവും കെട്ടിച്ചമച്ചതുമായ ഇത്തരം കേസുകളെ ഞങ്ങൾ പൂർണമായും തള്ളിക്കളയുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ വിദേശ കോടതി രേഖകൾ കൈമാറുന്നത് കേന്ദ്ര നിയമ മന്ത്രാലയം വഴി മാത്രമേ സാധ്യമാകൂ," എന്ന് വിദേശകാര്യ വക്താവ് രൺധീർ ജയ്സ്വാൾ വ്യക്തമാക്കി. ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരായ ദുരുദ്ദേശ്യപരമായ നീക്കങ്ങളെ അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്നും ഇന്ത്യ ആവർത്തിച്ചു.
ക്രിമിനൽ കേസും സിവിൽ കേസും
2024 സെപ്റ്റംബറിലാണ് ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ്, അജിത് ഡോവൽ, സാമന്ത് ഗോയൽ, മുൻ റോ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ വികാഷ് യാദവ്, നിഖിൽ ഗുപ്ത എന്നിവർക്കെതിരെ പന്നു സിവിൽ കേസ് ഫയൽ ചെയ്തത്. തന്നെ വധിക്കാൻ ഗൂഢാലോചന നടത്തിയതിന് നഷ്ടപരിഹാരം ആവശ്യപ്പെട്ടാണ് ഈ കേസ്. അതേസമയം, വധശ്രമ ഗൂഢാലോചനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ക്രിമിനൽ കേസിൽ കുറ്റം സമ്മതിച്ച ഇന്ത്യൻ പൗരൻ നിഖിൽ ഗുപ്തയ്ക്ക് യുഎസ് കോടതി 19 വർഷവും 7 മാസവും തടവ് ശിക്ഷ വിധിച്ചു കഴിഞ്ഞു.
അമേരിക്കൻ മണ്ണിൽ ഖലിസ്ഥാൻ വിഘടനവാദി നേതാവ് ഗുർപത്വന്ത് സിംഗ് പന്നുവിനെ വധിക്കാൻ ഗൂഢാലോചന നടത്തിയെന്ന കേസും, അതിന്റെ തുടർച്ചയായുണ്ടായ നയതന്ത്ര-നിയമ പോരാട്ടങ്ങളും ഇന്ത്യ-യുഎസ് ബന്ധത്തിലെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ അധ്യായങ്ങളിലൊന്നാണ്.
കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലം
ആരാണ് ഗുർപത്വന്ത് സിംഗ് പന്നു?: അമേരിക്കൻ-കനേഡിയൻ ഇരട്ട പൗരത്വമുള്ള അഭിഭാഷകനും, ഇന്ത്യയിൽ നിരോധിക്കപ്പെട്ട 'സിഖ്സ് ഫോർ ജസ്റ്റിസ്' എന്ന സംഘടനയുടെ തലവനുമാണ് പന്നു. പഞ്ചാബ് വിഭജിച്ച് 'ഖലിസ്ഥാൻ' എന്ന പ്രത്യേക രാജ്യം രൂപീകരിക്കണമെന്ന് വാദിക്കുന്ന ഇയാളെ 2020-ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ ഭീകരനായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു.
2023-ൽ കാനഡയിൽ വെച്ച് ഖലിസ്ഥാൻ നേതാവ് ഹർദീപ് സിംഗ് നിജ്ജാർ കൊല്ലപ്പെട്ടതിന് പിന്നാലെ, ന്യൂയോർക്കിൽ വെച്ച് പന്നുവിനെയും വധിക്കാൻ ഇന്ത്യൻ രഹസ്യാന്വേഷണ ഏജൻസിയായ 'റോ'യിലെ മുൻ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ വികാഷ് യാദവ് പദ്ധതിയിട്ടു എന്നാണ് അമേരിക്കൻ അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെ ആരോപണം.
വികാഷ് യാദവിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ത്യൻ പൗരനായ നിഖിൽ ഗുപ്ത വാടകക്കൊലയാളിയെ തേടി. എന്നാൽ ഗുപ്ത സമീപിച്ചത് അമേരിക്കയുടെ ഡ്രഗ് എൻഫോഴ്സ്മെന്റ് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷന്റെ (ഡിഇഎ) രഹസ്യ വിവരദാതാവിനെയായിരുന്നു. ഇയാൾ പരിചയപ്പെടുത്തിയ 'വാടകക്കൊലയാളി'യാകട്ടെ ഡിഇഎയുടെ രഹസ്യ ഏജന്റും. ഇതോടെ ഗൂഢാലോചന പൂർണമായും അമേരിക്കൻ ഏജൻസികളുടെ നിരീക്ഷണത്തിലായി.
കേസിന്റെ നാൾവഴികൾ
2023 മേയ്: മുൻ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥനായ വികാഷ് യാദവ്, പന്നുവിനെ വധിക്കാൻ വാടകക്കൊലയാളിയെ ഏർപ്പാടാക്കാൻ നിഖിൽ ഗുപ്തയെ ചുമതലപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു ലക്ഷം ഡോളറായിരുന്നു (ഏകദേശം 84 ലക്ഷം രൂപ) പ്രതിഫലമായി നിശ്ചയിച്ചത്.
2023 ജൂൺ 9: ഗൂഢാലോചനയുടെ ഭാഗമായി 15,000 ഡോളർ അഡ്വാൻസായി ന്യൂയോർക്കിൽ കൈമാറുന്നു. പന്നുവിന്റെ വിലാസവും ദിനചര്യകളും ഗുപ്ത കൈമാറി.
2023 ജൂൺ 30: ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്കിലെ പ്രാഗ് വിമാനത്താവളത്തിൽ വെച്ച് യുഎസ് ഏജൻസികളുടെ നിർദേശപ്രകാരം നിഖിൽ ഗുപ്ത അറസ്റ്റിലാകുന്നു.
2023 നവംബർ: അമേരിക്കൻ പ്രോസിക്യൂട്ടർമാർ നിഖിൽ ഗുപ്തയ്ക്കെതിരായ കുറ്റപത്രം പുറത്തുവിടുന്നു. സംഭവത്തിൽ ഇന്ത്യൻ ഉദ്യോഗസ്ഥന് പങ്കുണ്ടെന്ന ആരോപണം 'ആശങ്കാജനകവും സർക്കാർ നയത്തിന് വിരുദ്ധവുമാണെന്ന്' ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം പ്രതികരിക്കുന്നു. വിഷയം അന്വേഷിക്കാൻ ഇന്ത്യ ഉന്നതതല സമിതിയെ നിയോഗിച്ചു.
2024 ജൂൺ: നിയമപോരാട്ടങ്ങൾക്കൊടുവിൽ നിഖിൽ ഗുപ്തയെ ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക് അമേരിക്കയ്ക്ക് കൈമാറുന്നു.
2024 സെപ്റ്റംബർ: വധശ്രമ ഗൂഢാലോചനയ്ക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം ആവശ്യപ്പെട്ട് പന്നു ന്യൂയോർക്ക് കോടതിയിൽ സിവിൽ കേസ് ഫയൽ ചെയ്യുന്നു. ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ്, ദേശീയ സുരക്ഷാ ഉപദേഷ്ടാവ് അജിത് ഡോവൽ, മുൻ റോ മേധാവി സാമന്ത് ഗോയൽ, വികാഷ് യാദവ്, നിഖിൽ ഗുപ്ത എന്നിവരെ പ്രതികളാക്കിയാണ് കേസ്.
2024 ഒക്ടോബർ: അമേരിക്ക പുറത്തുവിട്ട അനുബന്ധ കുറ്റപത്രത്തിൽ മുൻ റോ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ വികാഷ് യാദവിനെ മുഖ്യസൂത്രധാരനായി ഔദ്യോഗികമായി പേര് ചേർക്കുന്നു.
2025 ജനുവരി: മുൻപ് ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലമുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കെതിരെ നിയമനടപടി സ്വീകരിക്കാൻ ഇന്ത്യ നിയോഗിച്ച അന്വേഷണ സമിതി ശിപാർശ ചെയ്തതായി ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയം അറിയിക്കുന്നു.
2025 ഫെബ്രുവരി: പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിക്കൊപ്പം അമേരിക്ക സന്ദർശിച്ച അജിത് ഡോവലിന് സിവിൽ കേസിലെ സമൻസ് നേരിട്ട് കൈമാറാൻ പന്നുവിന്റെ അഭിഭാഷകർ മൂന്ന് തവണ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥർ തടയുന്നു.
2026 ആദ്യം: ക്രിമിനൽ കേസിൽ വാടകക്കൊലപാതക ഗൂഢാലോചന, കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ കുറ്റങ്ങൾ നിഖിൽ ഗുപ്ത കോടതിയിൽ സമ്മതിക്കുന്നു.
2026 ഒക്ടോബർ - നവംബർ: സിവിൽ കേസിൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിനുള്ള സമൻസ് യുഎസ് സ്റ്റേറ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് വാഷിംഗ്ടണിലെ ഇന്ത്യൻ എംബസിക്ക് കൈമാറുന്നു. പിന്നാലെ നവംബറിൽ, അജിത് ഡോവലിനും സാമന്ത് ഗോയലിനും ഡൽഹിയിലെ കീഴ്ക്കോടതികൾ വഴി നേരിട്ട് സമൻസ് അയക്കാൻ ന്യൂയോർക്ക് കോടതി ഉത്തരവിടുന്നു. ഇന്ത്യ ഈ നീക്കത്തെ 'അടിസ്ഥാനരഹിതവും കെട്ടിച്ചമച്ചതും' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച് തള്ളിക്കളഞ്ഞു.
2026 നവംബർ 20 (വെള്ളിയാഴ്ച): ക്രിമിനൽ കേസിൽ കുറ്റം സമ്മതിച്ച നിഖിൽ ഗുപ്തയ്ക്ക് ന്യൂയോർക്ക് ഫെഡറൽ കോടതി 19 വർഷവും 7 മാസവും (235 മാസം) തടവ് ശിക്ഷ വിധിക്കുന്നു.
നിഖിൽ ഗുപ്തയ്ക്ക് ശിക്ഷ വിധിച്ചതോടെ ക്രിമിനൽ കേസിന് ഒരു പരിധിവരെ അന്ത്യമായെങ്കിലും, അജിത് ഡോവലിനെയും ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിനെയും പ്രതിക്കൂട്ടിലാക്കുന്ന സിവിൽ കേസ് വരും ദിവസങ്ങളിൽ ഇന്ത്യ-യുഎസ് നയതന്ത്ര ബന്ധത്തിൽ വലിയ വെല്ലുവിളിയായി തുടരും.