22

മ​ഹാ​രാ​ഷ്‌​ട്ര​യി​ലെ റാ​യ്ഗ​ഡ് ജി​ല്ല​യി​ല്‍ അ​റ​ബി​ക്ക​ട​ലി​ന്‍റെ തീ​ര​ത്ത് സ്ഥി​തി​ചെ​യ്യു​ന്ന, ച​രി​ത്ര​പ​ര​മാ​യും ആ​ത്മീ​യ​മാ​യും പ്രാ​ധാ​ന്യ​മു​ള്ള ക്ഷേ​ത്ര​ന​ഗ​ര​മാ​ണ് ഹ​രി​ഹ​രേ​ശ്വ​ര്‍. പ്ര​കൃ​തി​സൗ​ന്ദ​ര്യ​വും പു​രാ​ത​ന ക്ഷേ​ത്ര​പാ​ര​മ്പ​ര്യ​വും ഒ​രു​മി​ച്ചു​ചേ​രു​ന്ന കൊ​ങ്ക​ണി​ലെ ഈ ​തീ​ര​ദേ​ശ​ന​ഗ​ര​ത്തി​ന് ‘ദേ​വ്ഘ​ര്‍’ അ​ഥ​വാ ദൈ​വ​ത്തി​ന്‍റെ വീ​ട് എ​ന്നാ​ണ് വി​ളി​പ്പേ​ര്.

ഹ​രി (വി​ഷ്ണു), ഹ​ര​ന്‍ (ശി​വ​ന്‍) എ​ന്നീ നാ​മ​ങ്ങ​ള്‍ ചേ​ര്‍​ന്നാ​ണ് ന​ഗ​ര​ത്തി​ന് ഹ​രി​ഹ​രേ​ശ്വ​ര്‍ എ​ന്ന പേ​ര് ല​ഭി​ച്ച​ത്. പേ​രു സൂ​ചി​പ്പി​ക്കു​ന്ന​തു​പോ​ലെ ശി​വ​ന്‍, വി​ഷ്ണു എ​ന്നീ മൂ​ര്‍​ത്തി​ക​ളു​ടെ സ​മ​ന്വ​യ​മാ​ണ് ക്ഷേ​ത്ര​സ​ങ്ക​ല്‍​പ്പം. ബ്ര​ഹ്‌​മാ​വ്, പാ​ര്‍​വ​തി എ​ന്നി​വ​രു​ടെ മൂ​ര്‍​ത്തി​ക​ള്‍ ഇ​വി​ടെ​യു​ണ്ട്. ദേ​വ​ത​ക​ളെ ലിം​ഗ​രൂ​പ​ത്തി​ലാ​ണ് ഇ​വി​ടെ ആ​രാ​ധി​ക്കു​ന്ന​തെ​ന്ന​ത് സ​വി​ശേ​ഷ​ത​യാ​ണ്. സാ​വി​ത്രി ന​ദി അ​റ​ബി​ക്ക​ട​ലി​ല്‍ പ​തി​ക്കു​ന്ന​ത് ഇ​വി​ടെ​യാ​ണ്. പ​വി​ത്ര​മാ​യ ജ​ലാ​ശ​യ​ങ്ങ​ളും പു​ണ്യ​സ്ഥാ​ന​ങ്ങ​ളും ഉ​ള്‍​ക്കൊ​ള്ളു​ന്ന​തി​നാ​ലാ​ണ് പ്ര​ദേ​ശം ‘ദേ​വ്ഘ​ര്‍’ എ​ന്ന​റി​യ​പ്പെ​ടു​ന്ന​ത്. കൂ​ടാ​തെ ‘ദ​ക്ഷി​ണ കാ​ശി’ എ​ന്ന പേ​രി​ലും അ​റി​യ​പ്പെ​ടു​ന്നു.

അ​ഗ​സ്ത്യ​മു​നി ഇ​വി​ടെ ത​പ​സ് അ​നു​ഷ്ഠി​ച്ചി​രു​ന്ന​താ​യും പാ​ണ്ഡ​വ​ര്‍ വ​ന​വാ​സ​ക്കാ​ല​ത്ത് ഇ​വി​ടെ തീ​ര്‍​ഥാ​ട​നം ന​ട​ത്തി​യി​രു​ന്ന​താ​യും പ്രാ​ദേ​ശി​ക വി​ശ്വാ​സം നി​ല​നി​ല്‍​ക്കു​ന്നു. മ​റാ​ത്ത സാ​മ്രാ​ജ്യ​ത്തി​ലെ പ്ര​ധാ​ന​മ​ന്ത്രി​മാ​രാ​യി​രു​ന്ന പെ​ഷ​വ​മാ​രു​ടെ കു​ല​ദൈ​വ​മാ​യി​രു​ന്നു ഹ​രി​ഹ​രേ​ശ്വ​ര​ന്‍. 1674ല്‍ ​മ​റാ​ത്ത സാ​മ്രാ​ജ്യ സ്ഥാ​പ​ക​നാ​യ ഛത്ര​പ​തി ശി​വ​ജി ഈ ​ക്ഷേ​ത്രം സ​ന്ദ​ര്‍​ശി​ച്ചി​രു​ന്നു. 1723ല്‍ ​തീ​പി​ടി​ത്ത​ത്തി​ല്‍ ക്ഷേ​ത്ര​ത്തി​ന് കേ​ടു​പാ​ടു​ക​ള്‍ സം​ഭ​വി​ച്ച​പ്പോ​ള്‍ പെ​ഷ​വ ബാ​ജി​റാ​വു ഒ​ന്നാ​മ​ന്‍ ക്ഷേ​ത്രം പൂ​ര്‍​ണ​മാ​യി പു​ന​രു​ദ്ധ​രി​ച്ചു.

ഹ​രി​ഹ​ര്‍ കു​ന്നി​നു ചു​റ്റും ക​ട​ലി​ലേ​ക്ക് ഇ​റ​ങ്ങി​നി​ല്‍​ക്കു​ന്ന ക​റു​ത്ത ബാ​സാ​ള്‍​ട്ട് പാ​റ​ക​ള്‍ തു​ര​ന്നു​ണ്ടാ​ക്കി​യ ‘പ്ര​ദ​ക്ഷി​ണ മാ​ര്‍​ഗം’ ഏ​റെ പ്ര​ശ​സ്ത​മാ​ണ്. ച​ന്ദ്ര​റാ​വു മോ​റെ എ​ന്ന പ്രാ​ദേ​ശി​ക ഭ​ര​ണാ​ധി​കാ​രി​യാ​ണ് ഇ​തി​ന്‍റെ ആ​ദ്യ​കാ​ല രൂ​പ​ക​ല്‍​പ്പ​ന​യ്ക്ക് പി​ന്നി​ല്‍ പ്ര​വ​ര്‍​ത്തി​ച്ച​ത്. പ​തി​നാ​റാം നൂ​റ്റാ​ണ്ട് മു​ത​ല്‍ മ​റാ​ത്ത സാ​മ്രാ​ജ്യ​ത്തി​ന് കൊ​ങ്ക​ണ്‍ തീ​ര​ത്തെ അ​റ​ബി​ക്ക​ട​ല്‍ വ​ഴി​യു​ള്ള വ്യാ​പാ​ര​പാ​ത​ക​ള്‍ നി​രീ​ക്ഷി​ക്കു​ന്ന​തി​നും വി​ദേ​ശ അ​ധി​നി​വേ​ശ​ങ്ങ​ളി​ല്‍​നി​ന്ന് തീ​രം സം​ര​ക്ഷി​ക്കു​ന്ന​തി​നും ഹ​രി​ഹ​രേ​ശ്വ​ര്‍ ത​ന്ത്ര​പ്ര​ധാ​ന കേ​ന്ദ്ര​മാ​യി​രു​ന്നു.

ഇ​ന്ന്, തീ​ര്‍​ത്ഥാ​ട​ന​കേ​ന്ദ്രം എ​ന്ന​തി​ലു​പ​രി പൗ​രാ​ണി​ക ഐ​തി​ഹ്യ​ങ്ങ​ളും മ​റാ​ത്ത സാ​മ്രാ​ജ്യ​ത്തി​ന്‍റെ ച​രി​ത്ര പ്രാ​ധാ​ന്യ​വും പ്ര​കൃ​തി​ഭം​ഗി​യും ഒ​രു​പോ​ലെ സ​മ​ന്വ​യി​ക്കു​ന്ന കൊ​ങ്ക​ണ്‍ തീ​ര​ത്തെ അ​പൂ​ര്‍​വ​മാ​യൊ​രു സാം​സ്കാ​രി​ക കേ​ദാ​ര​മാ​ണി​വി​ടം. ആ​ത്മീ​യ​ത​യും ച​രി​ത്ര​വും ക​ട​ല്‍​ത്തീ​ര​ത്തി​ന്‍റെ ശാ​ന്ത​ത​യും ഒ​രേ സ്ഥ​ല​ത്ത് ആ​ഗ്ര​ഹി​ക്കു​ന്ന സ​ഞ്ചാ​രി​ക​ള്‍​ക്ക് ഭാ​ര​ത​ത്തി​ലെ ഏ​റ്റ​വും സ​വി​ശേ​ഷ ഇ​ട​ങ്ങ​ളി​ലൊ​ന്നാ​യി ഹ​രി​ഹ​രേ​ശ്വ​ര്‍ നി​ല​കൊ​ള്ളു​ന്നു.