22

ഇ​ന്നേ​ക്ക് 116 വ​ർ​ഷം പി​ന്നി​ലെ വ​ൻ സം​ഭ​വ​മാ​യി​രു​ന്നു അ​ത്. മീ​ന​ച്ചി​ലാ​റി​ന്‍റെ തീ​ര​ത്തെ പാ​ലാ അ​ങ്ങാ​ടി​ക്ക​വ​ല​യി​ലേ​ക്ക് ദൂ​ര​ങ്ങ​ളി​ൽ​നി​ന്നു​പോ​ലും ജ​നാ​വ​ലി ആ ​വി​സ്മ​യം നേ​രി​ൽ കാ​ണാ​ൻ കാ​ൽ​ന​ട​യാ​യി എ​ത്തി​ക്കൊ​ണ്ടി​രു​ന്നു. ഇ​രു​ന്പു​വ​ള​യ​ത്തി​നു ചു​റ്റും റ​ബ​ർ പൊ​തി​ഞ്ഞ ച​ക്ര​ങ്ങ​ൾ, പ​ല​ക നി​ര​ത്തി​യ പ​ത്ത് സീ​റ്റു​ക​ളി​ലേ​ക്ക് ക​യ​റാ​ൻ ച​വി​ട്ടു​പ​ടി, വ​ശ​ങ്ങ​ളി​ൽ പ​ടു​ത.

ജ​നം നോ​ക്കി​നി​ൽ​ക്കെ കോ​ട്ടും സ്യൂ​ട്ടും ടൈ​യു​മി​ട്ട് തൊ​പ്പി​വ​ച്ച​യാ​ൾ ശ​ക​ട​ത്തി​നു മു​ന്നി​ലി​രു​ന്ന് ഗി​യ​റി​നു സ​മാ​ന​മാ​യ ഇ​രു​ന്പു​ക​ന്പി മു​ക​ളി​ലേ​ക്ക് ആ​ഞ്ഞു​വ​ലി​ച്ചു. ക​ൽ​ക്ക​രി​പ്പു​ക കു​ടു​കു​ടാ തു​പ്പി ശ​ക​ടം മെ​ല്ലെ​മെ​ല്ലെ മു​ന്നോ​ട്ടു നീ​ങ്ങി. ഏ​റെ​പ്പേ​രും ത​ല​യി​ൽ കൈ​വ​ച്ച് വി​സ്മ​യം കൂ​റി. ധൈ​ര്യ​ശാ​ലി​ക​ൾ ശ​ക​ട​ത്തി​ൽ തൊ​ട്ടു​നോ​ക്കി. ഭ​യ​മു​ള്ള​വ​ർ പി​ന്നോ​ട്ടു മാ​റി.

വ​ന്ന​വ​രി​ൽ പ​ഠി​പ്പു​ള്ള ആ​രോ പ​റ​ഞ്ഞു: “ഇ​താ​ണ് ബ​സ്. ഓ​ടി​ക്കു​ന്ന​യാ​ൾ ഡ്രൈ​വ​ർ.” വ​ണ്ടി എ​ന്നാ​ൽ കാ​ള​വ​ണ്ടി, വി​ല്ലു​വ​ണ്ടി, വ​ലി​വ​ണ്ടി എ​ന്നു മാ​ത്രം ക​ണ്ടു​ധ​രി​ച്ചി​രു​ന്ന കാ​ലം. കേ​ര​ള​ത്തി​ൽ ആ​ദ്യ​ത്തേ​തെ​ന്നു പ​റ​യാ​വു​ന്ന മോ​ട്ടോ​ർ സ​ർ​വീ​സ് പാ​ലാ​യി​ൽ​നി​ന്ന് കോ​ട്ട​യം വ​രെ ക​ല്ലും കു​ഴി​യും നി​റ​ഞ്ഞ മ​ണ്‍​പാ​ത​യി​ലൂ​ടെ പ​തി​നേ​ഴ​ര മൈ​ൽ ദൂ​രം ഓ​ടാ​ൻ വേ​ണ്ടി​വ​ന്ന​ത് ര​ണ്ട​ര മ​ണി​ക്കൂ​ർ.

കേ​ര​ള​ത്തി​ലാ​ദ്യ​മാ​യി ബ​സ് എ​ത്തി​ച്ച ക​ഥാ​പു​രു​ഷ​ൻ ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി ക​യ്യാ​ല​യ്ക്ക​കം എ​ന്ന കൊ​ച്ചു​പാ​പ്പ​ന് അ​ന്നു പ്രാ​യം വെ​റും പ​തി​നേ​ഴു വ​യ​സ്. വി​ദ്യാ​ഭ്യാ​സം സ്കൂ​ൾ പ​ഠ​നം. ബ​സ് എ​ന്ന യ​ന്ത്ര​വ​ണ്ടി ഫ്രാ​ൻ​സി​ൽ​നി​ന്ന് പാ​ലാ​യി​ലെ​ത്തി​ക്കു​ന്ന​തി​നു പി​ന്നി​ൽ ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി​യു​ടെ ക​ടും​പി​ടി​ത്ത​വും ര​ണ്ടു മൂ​ന്നു ദി​വ​സ​ത്തെ സ​ത്യ​ഗ്ര​ഹ​വും വേ​ണ്ടി​വ​ന്നു. ഇ​നി ക​ഥ​യി​ലേ​ക്കും കാ​ര്യ​ത്തി​ലേ​ക്കും ക​ട​ക്കാം.

പി​താ​വ് ആ​ഗ​സ്തി ജോ​സ​ഫി​ന്‍റെ മ​ര​ണ​ത്തോ​ടെ വി​ഷ​മ​ത്തി​ലാ​യ മ​ക്ക​ൾ ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി​യെ​യും സ​ഹോ​ദ​ര​ൻ തോ​മ​സി​നെ​യും പി​തൃ​സ​ഹോ​ദ​ര​ൻ ആ​ഗ​സ്തി മ​ത്താ​യി എ​ന്ന കൊ​ച്ചു​മ​ത്ത​ച്ച​ൻ ഈ​രാ​റ്റു​പേ​ട്ട മ​ങ്കൊ​ന്പി​ൽ​നി​ന്നു പാ​ലാ​യി​ലെ കു​ടും​ബ​വീ​ട്ടി​ലേ​ക്ക് കൊ​ണ്ടു​വ​ന്നി​ട്ട് ഏ​താ​നും മാ​സ​ങ്ങ​ളേ ആ​യി​രു​ന്നു​ള്ളൂ. കൃ​ഷി, വ്യാ​പാ​ര, വാ​ണി​ജ്യ പ്ര​മു​ഖ​രാ​യി​രു​ന്ന ക​യ്യാ​ല​യ്ക്ക​കം കു​ടും​ബ​ക്കാ​ർ​ക്ക് തി​രു​വ​ന​ന്ത​പു​രം വ​ള്ള​ക്ക​ട​വി​ൽ അ​ക്കാ​ല​ത്ത് ജൗ​ളി​വ്യാ​പാ​ര​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു.

സി​ൽ​ക്ക് തു​ണി​ത്ത​ര​ങ്ങ​ൾ വാ​ങ്ങാ​ൻ ആ​ഗ​സ്തി മ​ത്താ​യി​യൊ​പ്പം ജോ​സ​ഫും മ​ധു​ര​യി​ൽ പോ​വു​ക പ​തി​വാ​യി​രു​ന്നു. മ​ധു​ര​യി​ൽ​നി​ന്നോ അ​ത​ല്ലെ​ങ്കി​ൽ പാ​ലാ​യി​ൽ മ​ല​ഞ്ച​ര​ക്ക് വാ​ങ്ങാ​നെ​ത്തി​യി​രു​ന്ന വി​ദേ​ശി​ക​ളി​ൽ​നി​ന്നോ ഉ​ള്ള കേ​ട്ട​റി​വാ​കാം ഒ​രു ബ​സ് വാ​ങ്ങ​ണ​മെ​ന്ന ആ​ഗ്ര​ഹം ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി​യി​ൽ മു​ള​യി​ട്ട​ത്. “ന​മു​ക്കൊ​രു ബ​സ് വാ​ങ്ങി​ക്കൂ​ടേ.” ആ​ഗ​സ്തി മ​ത്താ​യി​യോ​ട് ഒ​രു നാ​ൾ പ​യ്യ​ന്‍റെ ചോ​ദ്യം. “എ​ന്ത് ബ​സ്, എ​ന്തി​ന് ബ​സ്” എ​ന്നാ​യി​രു​ന്നു കാ​ര​ണ​വ​രു​ടെ മ​റു​ചോ​ദ്യം.

ഫ്രാ​ൻ​സി​ൽ​നി​ന്ന് ബ​സ് പാ​ലാ​യി​ലേ​ക്ക്

ബ​സി​നാ​യി ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി​യു​ടെ പി​ടി​വാ​ശി ദി​വ​സ​ങ്ങ​ളോ​ളം തു​ട​ർ​ന്നു. ക​ടും​പി​ടി​ത്തി​ലൊ​ന്നും പി​തൃ​സ​ഹോ​ദ​ര​ൻ വ​ഴ​ങ്ങു​ന്നി​ല്ല​താ​നും. മു​റി​യ​ട​ച്ച് ര​ണ്ടു മൂ​ന്നു ദി​വ​സം കി​ട​പ്പും മൗ​ന​വ്ര​ത​വും. തീ​നും കു​ടി​യു​മി​ല്ലാ​തെ കി​ട​പ്പു നീ​ണ്ട​തോ​ടെ ആ​ഗ​സ്തി മ​ത്താ​യി​യു​ടെ ഭാ​ര്യ ക്ലാ​ര​മ്മ​യു​ടെ മ​ന​സ​ലി​ഞ്ഞു. “അ​വ​ന്‍റെ ആ​ഗ്ര​ഹം അ​ങ്ങു സാ​ധി​ച്ചു കൊ​ടു​ത്തേ​ക്കെ​ന്ന്” ക​രു​ണാ​ദ്ര​മാ​യ ഉ​പ​ദേ​ശം. മ​ന​സി​ല്ലാ​മ​ന​സോ​ടെ ആ​ഗ​സ്തി ഭാ​ര്യ​യു​ടെ നി​ല​പാ​ട് അം​ഗീ​ക​രി​ച്ചു. അ​ങ്ങ​നെ​യാ​ണ് ഒ​രു നൂ​റ്റാ​ണ്ടും ഒ​രു പ​തി​റ്റാ​ണ്ടും മു​ൻ​പ് നാ​ലു​വീ​ലി​ൽ പാ​ലാ​യി​ൽ​നി​ന്നു കോ​ട്ട​യ​ത്തേ​ക്ക് ക​ട​ക​ട ശ​ബ്‌​ദ​ത്തോ​ടെ ആ ​ശ​ക​ടം ഓ​ടി​ത്തു​ട​ങ്ങി​യ​ത്.

കേ​ര​ളം തി​രു​വി​താം​കൂ​റും കൊ​ച്ചി​യും മ​ല​ബാ​റു​മാ​യി കി​ട​ന്ന കാ​ല​മാ​ണ​ത്. ഇ​ന്ത്യ​യി​ൽ ബ​സ് നി​ർ​മാ​ണ ക​ന്പ​നി​ക​ളൊ​ന്നും​ത​ന്നെ​യി​ല്ല. യൂ​റോ​പ്യ​ൻ രാ​ജ്യ​ങ്ങ​ളി​ലേ ബ​സ് നി​ർ​മാ​ണ​വും ഗ​താ​ഗ​ത സ​ർ​വീ​സു​ള്ളൂ. ബ​സ് എ​ത്തി​ച്ചാ​ൽ​ത​ന്നെ വെ​റു​തെ​യ​ങ്ങ് നി​ര​ത്തി​ലി​റ​ക്കി ഓ​ട്ടം തു​ട​ങ്ങാ​നാ​വി​ല്ല. ബ​സ് എ​ത്തി​ക്കു​ന്ന​തി​നു മു​ന്നോ​ടി​യാ​യി 1908ൽ ​മീ​ന​ച്ചി​ൽ മോ​ട്ടോ​ർ അ​സോ​സി​യേ​ഷ​ൻ എ​ന്ന പേ​രി​ൽ ക​ന്പ​നി സ​ർ​ക്കാ​രി​ൽ ര​ജി​സ്റ്റ​ർ ചെ​യ്തു. അ​ത് തി​രു​വി​താം​കൂ​ർ നാ​ട്ടു​രാ​ജ്യ​ത്തി​ൽ ര​ജി​സ്റ്റ​ർ ചെ​യ്യ​പ്പെ​ട്ട മൂ​ന്നാ​മ​ത്തെ ക​ന്പ​നി​യാ​ണ്.

1909 അ​വ​സാ​ന​ത്തോ​ടെ ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി​യു​ടെ സ്വ​പ്ന​സാ​ക്ഷാ​ത്കാ​രം ഫ്രാ​ൻ​സി​ലെ ത്രോ​ണി​ക് ക​ന്പ​നി നി​ർ​മി​ച്ച ബ​സ് എ​ന്ന യ​ന്ത്ര​വ​ണ്ടി ക​പ്പ​ൽ ക​യ​റി മ​ദി​രാ​ശി​ലെ​ത്തി. മ​ദി​രാ​ശി​യി​ൽ​നി​ന്ന് ക​ട​ലും കാ​യ​ലും പു​ഴ​യും താ​ണ്ടി ക​പ്പ​ലി​ലോ ച​ങ്ങാ​ട​ത്തി​ലോ ആ​കാം പാ​ലാ​യി​ൽ വീ​ലു​റ​പ്പി​ച്ച​ത്. ചെ​ന്നൈ​യി​ലെ സിം​സ​ണ്‍ ആ​ൻ​ഡ് ക​ന്പ​നി​യാ​യി​രു​ന്നു ബ​സ് എ​ത്തി​ച്ച​തി​ലെ ഇ​ട​നി​ല​ക്കാ​ർ. ബ​സി​ന്‍റെ അ​റ്റ​കു​റ്റ​പ്പ​ണി​യും ഡ്രൈ​വ​റെ പ​രി​ശീ​ലി​പ്പി​ക്ക​ലും അ​വ​രു​ടെ ചു​മ​ത​ല​യി​ലാ​യി​രു​ന്നു. നെ​ൽ​പ്പാ​ട​ങ്ങ​ളെ​യും മ​റ്റ് കൃ​ഷി​യി​ട​ങ്ങ​ളെ​യും പ​കു​ത്തു​പോ​കു​ന്ന എ​ട്ട​ടി ന​ട​പ്പാ​ത​യ​ല്ലാ​തെ അ​ക്കാ​ല​ത്ത് ടാ​റി​ട്ട​തും ക​ല്ലു​പാ​കി​യ​തു​മാ​യ റോ​ഡ് സൗ​ക​ര്യ​മി​ല്ല.

സ​ഹോ​ദ​ര​പു​ത്ര​ന്‍റെ ക​ല​ശ​ലാ​യ മോ​ഹ​ത്തി​നും പി​ടി​വാ​ശി​ക്കും വ​ഴ​ങ്ങേ​ണ്ടി​വ​ന്ന​പ്പോ​ൾ ആ​ഗ​സ്തി മ​ത്താ​യി​ക്ക് പ​ണ​ച്ചെ​ല​വ് ചി​ല്ല​റ​യൊ​ന്നു​മാ​യി​രു​ന്നി​ല്ല. ബ​സ് വാ​ങ്ങാ​ൻ മു​ട​ക്കി​യ​ത് അ​ക്കാ​ല​ത്തെ ആ​യി​രം കു​തി​ര​പ്പ​വ​ൻ. മ​ല​യോ​ര​ത്തോ മ​ല​ബാ​റി​ലോ ര​ണ്ടാ​യി​ര​മോ മൂ​വാ​യി​ര​മോ ഏ​ക്ക​ർ സ്ഥ​ലം വാ​ങ്ങി കൃ​ഷി തു​ട​ങ്ങാ​നു​ള്ള തു​ക​യാ​ണ് ബ​സി​നു മു​ട​ക്കി​യ​ത്.

പാ​ലാ അ​ങ്ങാ​ടി ക​ഴി​ഞ്ഞ നൂ​റ്റാ​ണ്ടു​ക​ളി​ൽ സു​ഗ​ന്ധ​വ്യ​ഞ്ജ​ന​ങ്ങ​ളു​ടെ​യും മ​ല​ഞ്ച​ര​ക്കി​ന്‍റെ​യും പ്ര​മു​ഖ വ്യാ​പാ​ര​കേ​ന്ദ്ര​മാ​യി​രു​ന്നു. മീ​ന​ച്ചി​ൽ ന​ദീ​ത​ട​ത്തി​ൽ സ​മൃ​ദ്ധ​മാ​യി വി​ള​ഞ്ഞി​രു​ന്ന കു​രു​മു​ള​ക് യൂ​റോ​പ്പി​ൽ ‘പാ​ലാ പെ​പ്പ​ർ’ എ​ന്ന പേ​രി​ൽ പ്ര​താ​പ​ത്തോ​ടെ വി​റ്റ​ഴി​ക്ക​പ്പെ​ട്ടി​രു​ന്ന കാ​ലം. ചു​ക്കും മ​ഞ്ഞ​ളും ജാ​തി​ക്ക​യും ഗ്രാ​ന്പു​വും പാ​ലാ അ​ങ്ങാ​ടി​യി​ൽ വി​റ്റാ​ൽ ഉ​യ​ർ​ന്ന വി​ല കി​ട്ടു​മെ​ന്ന​തി​നാ​ൽ പ്ര​ധാ​ന വ്യാ​പാ​ര​വി​പ​ണി​യാ​യി ഇ​വി​ടം പേ​രെ​ടു​ത്തി​രു​ന്നു. അ​ങ്ങ​നെ കാ​ർ​ഷി​കോ​ത്പ​ന്ന​ങ്ങ​ളു​മാ​യി കാ​ള​വ​ണ്ടി​ക​ൾ രാ​പ​ക​ൽ പാ​ലാ​യി​ലേ​ക്കു വ​ന്നു​പോ​യി​ക്കൊ​ണ്ടി​രു​ന്നു. പാ​ലാ​യി​ൽ​നി​ന്ന് മീ​ന​ച്ചി​ലാ​റ്റി​ലൂ​ടെ കെ​ട്ടു​വ​ള്ള​ത്തി​ലും ച​ങ്ങാ​ട​ത്തി​ലും മ​ല​ഞ്ച​ര​ക്ക് അ​തി​ര​ന്പു​ഴ ച​ന്ത​യി​ലേ​ക്കും ആ​ല​പ്പു​ഴ തു​റ​മു​ഖ​ത്തേ​ക്കും കൊ​ണ്ടു​പോ​കു​ന്ന​തും പ​തി​വു കാ​ഴ്ച​യാ​യി​രു​ന്നു.

വീ​ണ്ടും പാ​ലാ ബ​സി​ലേ​ക്കു മ​ട​ങ്ങാം. ബ​സ് ഓ​ടി​ക്കാ​ൻ സ​ത്യ​സ​ന്ധ​നും സ​ദ്സ്വ​ഭാ​വി​യു​മാ​യ ആ​ളെ​ത്ത​ന്നെ കി​ട്ട​ണ​മെ​ന്നു നി​ർ​ബ​ന്ധം. ഒ​ട്ടേ​റെ അ​പേ​ക്ഷ​ക​ൾ ല​ഭി​ച്ചെ​ങ്കി​ലും ച​ങ്ങ​നാ​ശേ​രി​യി​ലെ പ്ര​മു​ഖ കു​ടും​ബ​ത്തി​ൽ​നി​ന്നു​ള്ള ഒ​രാ​ളെ​യാ​ണു ഡ്രൈ​വ​റാ​യി നി​യോ​ഗി​ച്ച​ത്. കു​ടും​ബ​ത്തി​ന്‍റെ സാ​ന്പ​ത്തി​ക​നി​ല​കൂ​ടി പ​രി​ഗ​ണി​ച്ചാ​യി​രു​ന്നു ഡ്രൈ​വ​ർ നി​യ​മ​നം. അ​ദ്ദേ​ഹ​ത്തെ മ​ദി​രാ​ശി​യി​ലെ സിം​സ​ണ്‍ ആ​ൻ​ഡ് ക​ന്പ​നി​യി​ലേ​ക്ക​യ​ച്ച് ഡ്രൈ​വിം​ഗും അ​വ​ശ്യം അ​റ്റ​കു​റ്റ​പ്പ​ണി​ക​ളും പ​ഠി​പ്പി​ച്ചു.
വേ​ഷ​വി​ധാ​ന​ത്തി​ൽ വി​മാ​ന പൈ​ല​റ്റി​ന്‍റെ പ​ത്രാ​സ് ബ​സ് ഡ്രൈ​വ​ർ​ക്കു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. ത​നി യൂ​റോ​പ്യ​ൻ വേ​ഷ​വി​ധാ​നം. അ​ല​ങ്കാ​ര​ത്തൊ​പ്പി, മു​ട്ടി​നു താ​ഴെ വ​രെ​യു​ള്ള ഷൂ​സ്, കു​പ്പാ​യ​ത്തി​നു മു​ക​ളി​ൽ നാ​ലു വ​ലി​യ പോ​ക്ക​റ്റു​ക​ളു​ള്ള കോ​ട്ട്, ടൈ. ​കൊ​ടും​ചൂ​ടി​ലും പെ​രു​മ​ഴ​യി​ലും ഡ്രൈ​വ​റു​ടെ വേ​ഷ​ത്തി​ന് ഇ​ള​വു​ക​ളു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നി​ല്ല.

പാ​ലാ-​കോ​ട്ട​യം നി​ര​ക്ക് കാ​ൽ ച​ക്രം

ബ​സി​നു​ള്ള ക​ൽ​ക്ക​രി കൊ​ച്ചി​യി​ൽ​നി​ന്നു കാ​യ​ൽ ക​ട​ന്ന് അ​തി​ര​ന്പു​ഴ വ​ഴി മീ​ന​ച്ചി​ലാ​റ്റി​ലൂ​ടെ കെ​ട്ടു​വ​ള്ള​ത്തി​ൽ പാ​ലാ​യി​ൽ എ​ത്തി​ക്കു​ക​യാ​യി​രു​ന്നു. 1910 മ​ധ്യ​ത്തോ​ടെ പാ​ലാ​യി​ൽ​നി​ന്നു കോ​ട്ട​യ​ത്തേ​ക്കു ബ​സ് ഓ​ടി​ത്തു​ട​ങ്ങി. കാ​ള​വ​ണ്ടി​ക​ളും കു​തി​ര​വ​ണ്ടി​ക​ളും പി​ടി​വ​ണ്ടി​ക​ളും മാ​ത്രം ഓ​ടി​യി​രു​ന്ന ഗ്രാ​മ​പാ​ത​യി​ലൂ​ടെ​യു​ള്ള യാ​ത്ര. രാ​വി​ലെ പാ​ലാ​യി​ൽ​നി​ന്ന് തി​രി​ച്ചാ​ൽ മ​ണ്ണു​റോ​ഡി​ലൂ​ടെ ഓ​ടി​ച്ചാ​ടി​യും കി​ത​ച്ചും കോ​ട്ട​യ​ത്തെ​ത്തും. കോ​ട്ട​യം നാ​ഗ​ന്പ​ടം ക​ട​വു​വ​രെ​യാ​യി​രു​ന്നു ഈ ​വാ​ഹ​ന​ത്തി​ന്‍റെ സ​ർ​വീ​സ് എ​ന്നാ​ണ് പ​ഴ​മ​ക്കാ​രു​ടെ പ​ക്ഷം. കോ​ട്ട​യ​ത്തെ​ത്തി ര​ണ്ടു മ​ണി​ക്കൂ​ർ ബ​സും ഡ്രൈ​വ​റും വി​ശ്ര​മി​ക്കും. വൈ​കു​ന്നേ​ര​ത്തോ​ടെ തി​രി​കെ പാ​ലാ​യി​ലേ​ക്ക്.

ബ​സി​ന്‍റെ വ​ര​വു കാ​ണു​ന്പോ​ൾ കാ​ൽ​ന​ട​ക്കാ​രും കാ​ള​വ​ണ്ടി​ക്കാ​രും വ​ഴി​യോ​ര​ത്ത് ഒ​തു​ങ്ങി​നി​ൽ​ക്കും. മ​ണി​ക്കൂ​റി​ൽ നാ​ല്പ​തു കി​ലോ​മീ​റ്റ​ർ വ​രെ വേ​ഗ​മെ​ടു​ക്കാ​മെ​ങ്കി​ലും പാ​ത​യു​ടെ പ​രി​മി​തി കാ​ര​ണം 20 കി​ലോ​മീ​റ്റ​റാ​യി​രു​ന്നു പ​ര​മാ​വ​ധി വേ​ഗം. ക​റു​ത്ത പു​ക തു​പ്പി സാ​വ​ധാ​നം ഓ​ടു​ന്ന ബ​സി​ൽ സ​ഹാ​യി​ക​ൾ ആ​രു​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നി​ല്ല. യാ​ത്ര​ക്കാ​ർ ഏ​റെ​യും സാ​മാ​ന്യേ​ന സ​ന്പ​ന്ന​രാ​യി​രു​ന്നു. ചി​ല​രാ​ക​ട്ടെ ബ​സി​ൽ യാ​ത്ര ചെ​യ്യാ​നു​ള്ള അ​തി​മോ​ഹം​കൊ​ണ്ടു മാ​ത്രം ഇ​റ​ങ്ങി​ത്തി​രി​ച്ച​വ​രും. തി​രു​വി​താം​കൂ​റി​ലെ പ​ഴ​യ നാ​ണ​യം കാ​ൽ ഓ​ട്ട​ച​ക്ര​മാ​യി​രു​ന്നു ടി​ക്ക​റ്റ് നി​ര​ക്ക്. യാ​ത്ര​ക്കാ​രി​ൽ​നി​ന്ന് അ​തു വാ​ങ്ങു​ന്ന​ത് ഡ്രൈ​വ​ർ​ത​ന്നെ.

യ​ന്ത്ര​ശ​ക​ട​ത്തി​ൽ ഒ​രി​ക്ക​ലൊ​ന്നു ക​യ​റി തൃ​പ്തി​യ​ട​യാ​ൻ വി​ദൂ​ര​ങ്ങ​ളി​ൽ​നി​ന്നു വ​രെ ആ​ൾ​ക്കാ​ർ വ​ഴി​യോ​ര​ങ്ങ​ളി​ൽ വ​ന്നു. ക​വ​ല​ക​ളി​ൽ എ​ഴു​തി​വ​ച്ച സ്റ്റോ​പ്പു​ക​ളൊ​ന്നു​മി​ല്ലാ​ത്ത​തി​നാ​ൽ ബ​സ് നി​റു​ത്താ​ൻ ഉ​റ​ക്കെ ഡ്രൈ​വ​റെ ‘സാ​ർ’ എ​ന്ന് വി​ളി​ക്കു​ക​യേ മാ​ർ​ഗ​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു​ള്ളൂ. കൈ ​നീ​ട്ടി വ​ണ്ടി നി​റു​ത്തി​ക്കു​ക​യെ​ന്ന​ത് അ​ക്കാ​ല​ത്ത് നാ​ട്ടു​നി​യ​മ​മാ​യി​രു​ന്നി​ല്ല. കാ​ഞ്ഞി​ര​പ്പ​ള്ളി, പൊ​ൻ​കു​ന്നം, മു​ണ്ട​ക്ക​യം, ഈ​രാ​റ്റു​പേ​ട്ട പ്ര​ദേ​ശ​ങ്ങ​ളി​ൽ​നി​ന്ന് പു​ല​ർ​ച്ചെ ചൂ​ട്ടു​വെ​ട്ട​ത്തി​ൽ പാ​ലാ​വ​രെ വ​ന്ന് ബ​സി​ൽ കോ​ട്ട​യ​ത്തി​നു പോ​യ​വ​രേ​റെ​യു​ണ്ട്.

കോ​ട്ട​യ​ത്തു​നി​ന്ന് അ​വ​രൊ​ക്കെ കോ​ട്ട​യം-​കു​മ​ളി റോ​ഡി​ലൂ​ടെ​യും മ​റ്റും വീ​ടു​ക​ളി​ലേ​ക്കു ന​ട​ന്നു​പോ​യി. മ​ട​ക്ക​യാ​ത്ര​യി​ൽ മാ​ത്ര​മ​ല്ല വീ​ട്ടി​ലും നാ​ട്ടി​ലു​മെ​ത്തി അ​വ​രൊ​ക്കെ ബ​സ് യാ​ത്രാ​നു​ഭ​വം ക​ഥ​യും തി​ര​ക്ക​ഥ​യു​മാ​യി അ​വ​ത​രി​പ്പി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടി​രു​ന്നു. ബ​സി​ൽ യാ​ത്ര ചെ​യ്ത​വ​ർ​ക്കും കി​ട്ടി നാ​ട്ടി​ൽ മോ​ശ​മ​ല്ലാ​ത്ത പ്ര​മാ​ണി​ത്തം.

കൊ​ല്ല​ത്തേ​ക്ക് ബ​സ് വ​ള്ളം ക​യ​റി

ചി​ല്ല​റ നാ​ണ​യ​ത്തി​നു​വ​രെ വി​ല​യും നി​ല​യു​മു​ള്ള കാ​ല​മാ​യി​രു​ന്ന​തി​നാ​ൽ ബ​സി​ൽ പ​ല​പ്പോ​ഴും പ​കു​തി സീ​റ്റു​ക​ളി​ൽ​പ്പോ​ലും ആ​ളു​ണ്ടാ​യി​ല്ല. യാ​ത്ര​ക്കാ​ർ ആ​രു​മി​ല്ലാ​തെ വ​രു​ന്ന ദി​വ​സ​ങ്ങ​ളി​ൽ ബ​സ് സ​ർ​വീ​സ് മു​ട​ങ്ങു​ന്ന​തും പ​തി​വാ​യി​രു​ന്നു. എ​വി​ടെ പോ​ക​ണ​മെ​ങ്കി​ലും കാ​ൽ​ന​ട​യാ​ത്ര ജീ​വി​ത​ത്തി​ന്‍റെ ഭാ​ഗ​മാ​ക്കി​യി​രു​ന്ന അ​ക്കാ​ല​ത്ത് ബ​സി​ൽ പോ​ക​ണ​മെ​ന്ന് സാ​ധാ​ര​ണ​ക്കാ​ർ​ക്ക് നി​ർ​ബ​ന്ധ​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നി​ല്ല.

യാ​ത്ര​ക്കാ​രു​ടെ എ​ണ്ണം കു​റ​ഞ്ഞ​തോ​ടെ സ​ർ​വീ​സ് പ്ര​തി​സ​ന്ധി​യി​ലാ​യി. അ​ക്കാ​ല​ത്ത് ആ​ല​പ്പു​ഴ ക​ഴി​ഞ്ഞാ​ൽ കൊ​ല്ല​മാ​യി​രു​ന്നു തി​രു​വി​താം​കൂ​റി​ലെ വാ​ണി​ജ്യ​പ്ര​മാ​ണി​ത്ത​മു​ള്ള പ​ട്ട​ണം. അ​തി​നാ​ൽ സ​ർ​വീ​സ് കൊ​ല്ല​ത്തു​നി​ന്ന് തി​രു​വ​ന​ന്ത​പു​ര​ത്തേ​ക്കാ​ക്കി​യാ​ൽ മെ​ച്ച​വും മി​ച്ച​വും കി​ട്ടു​മെ​ന്ന പ്ര​തീ​ക്ഷ​യി​ൽ ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി വ​ള്ള​ങ്ങ​ൾ ചേ​ർ​ത്തു​കെ​ട്ടി പ​ല​ക നി​ര​ത്തി ബ​സ് 1912ൽ ​കൊ​ല്ല​ത്തെ​ത്തി​ച്ചു.

കൊ​ല്ലം-​തി​രു​വ​ന​ന്ത​പു​രം റൂ​ട്ടി​ൽ പ​ത്തു സീ​റ്റി​ലും ഫു​ള്ളാ​യി യാ​ത്ര​ക്കാ​രെ കി​ട്ടി. 1919 വ​രെ ഇ​തേ റൂ​ട്ടി​ൽ മീ​ന​ച്ചി​ൽ മോ​ട്ടോ​ർ അ​സോ​സി​യേ​ഷ​ൻ സ​ർ​വീ​സ് തു​ട​ർ​ന്നു. അ​ക്കാ​ല​ത്ത് മ​റ്റൊ​രു ബ​സ് കൂ​ടി ജോ​സ​ഫ് ഫ്രാ​ൻ​സി​ൽ​നി​ന്ന് വാ​ങ്ങി കൊ​ല്ലം-​തി​രു​വ​ന​ന്ത​പു​രം റൂ​ട്ടി​ൽ ഓ​ടി​ച്ച​താ​യി പ​റ​ഞ്ഞു കേ​ട്ടി​ട്ടു​ണ്ടെ​ന്ന് ആ​ഗ​സ്തി മ​ത്താ​യി​യു​ടെ ചെ​റു​മ​ക​ൻ ജേ​ക്ക​ബ് സേ​വ്യ​ർ പ​റ​ഞ്ഞു. 1918 ജ​നു​വ​രി​യി​ൽ കൊ​ല്ലം- തി​രു​വ​ന​ന്ത​പു​രം റൂ​ട്ടി​ൽ തീ​വ​ണ്ടി ഓ​ടി​ത്തു​ട​ങ്ങി​യ​തോ​ടെ ബ​സി​ൽ യാ​ത്ര​ക്കാ​ർ കു​റ​ഞ്ഞു. അ​തോ​ടെ 1919ൽ ​ബ​സ് വീ​ണ്ടും പാ​ലാ​യി​ലേ​ക്ക് വ​ള്ള​ത്തി​ൽ മ​ട​ങ്ങി. തു​ട​ർ​ന്ന് 1922 വ​രെ പാ​ലാ-​കോ​ട്ട​യം റൂ​ട്ടി​ൽ ഓ​ടി​ത്ത​ള​ർ​ന്നു.

ഒ​ന്നാം ലോ​ക​യു​ദ്ധ​വി​രാ​മ​ത്തോ​ടെ ബ​സി​നു സ്പെ​യ​ർ​പാ​ർ​ട്സ് കി​ട്ടാ​താ​യി. ഇ​തി​നി​ടെ, ബ​സ് ക​ൽ​ക്ക​രി​യി​ൽ​നി​ന്ന് പെ​ട്രോ​ൾ എ​ൻ​ജി​നി​ലേ​ക്കു മാ​റ്റി​യ​തോ​ടെ പെ​ട്രോ​ൾ ക്ഷാ​മ​വും ത​ട​സ​മാ​യി. ത​ന്നെ​യു​മ​ല്ല, പെ​ട്രോ​ൾ മ​ദി​രാ​ശി​യി​ൽ​നി​ന്നെ​ത്തി​ക്കു​ന്ന​ത് വ​ലി​യ സാ​ന്പ​ത്തി​ക​ച്ചെ​ല​വും. ഇ​ത്ത​ര​ത്തി​ൽ 1922ൽ ​പാ​ലാ-​കോ​ട്ട​യം സ​ർ​വീ​സി​ന് അ​വ​സാ​ന​മാ​യി. കു​റേ​ക്കാ​ലം ബ​സ് ക​യ്യാ​ല​യ്ക്ക​കം വീ​ടി​നു സ​മീ​പം ഓ​ടാ​തെ കി​ട​ന്നു. ന​ന​ഞ്ഞും തു​രു​ന്പെ​ടു​ത്തും ന​ശി​ക്കും​മു​ന്നേ വാ​ങ്ങി​യ​തി​ലും വ​ള​രെ​ക്കു​റ​ഞ്ഞ വി​ല​യ്ക്ക് ബ​സ് ടി​വി​എ​സ് ക​ന്പ​നി​ക്കോ മ​ദി​രാ​ശി​യി​ലു​ള്ള മ​റ്റാ​ർ​ക്കോ വി​റ്റു.

ഫ്രാ​ൻ​സി​ൽ​നി​ന്ന് ബ​സ് പാ​ലാ​യി​ൽ എ​ത്തി​ച്ച​തി​ൽ തീ​രു​ന്നി​ല്ല ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി​യു​ടെ ക്രെ​ഡി​റ്റ്. ഒ​റ്റ​ക്കു​തി​ര വ​ലി​ക്കു​ന്ന വി​ല്ലു​വ​ണ്ടി​യും സൈ​ക്കി​ളും ജ​ന​റേ​റ്റ​റും ആ​ദ്യം പാ​ലാ​യി​ൽ കൊ​ണ്ടു​വ​ന്ന​തും ഇ​ദ്ദേ​ഹ​മാ​ണ്. 1927ൽ ​പാ​ലാ സെ​ൻ​ട്ര​ൽ ബാ​ങ്ക് സ്ഥാ​പി​ക്കു​ന്ന​തി​ലും പ്ര​ധാ​നി ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി​യാ​യി​രു​ന്നു. പാ​ലാ മേ​ഖ​ല​യി​ൽ ചു​ടു​ക​ട്ട​കൊ​ണ്ട് ആ​ദ്യം പ​ണി​ത കെ​ട്ടി​ടം പാ​ലാ സെ​ൻ​ട്ര​ൽ ബാ​ങ്കി​ന്‍റേ​താ​യി​രു​ന്നു. പാ​ലാ​യി​ൽ ഇ​ത്ത​രം പ​ല​ത​രം വി​സ്മ​യ​ങ്ങ​ളു​ടെ അ​വ​താ​ര​ക​നാ​യി​രു​ന്ന ജോ​സ​ഫ് ആ​ഗ​സ്തി 1968ൽ ​എ​ണ്‍​പ​ത്തി​നാ​ലാം വ​യ​സി​ൽ അ​ന്ത​രി​ച്ചു.

ഇ​ദ്ദേ​ഹം ബ​സ് സ​ർ​വീ​സ് തു​ട​ങ്ങി ഇ​രു​പ​ത്തി​യാ​റ് വ​ർ​ഷം ക​ഴി​ഞ്ഞാ​ണ് തി​രു​വ​ന​ന്ത​പു​ര​ത്ത് തി​രു​വി​താം​കൂ​ർ മ​ഹാ​രാ​ജാ​വ് ശ്രീ ​ചി​ത്തി​ര​തി​രു​നാ​ൾ ബാ​ല​രാ​മ​വ​ർ​മ അ​ന​ന്ത​പു​രി​യി​ൽ ബ​സ് സ​ർ​വീ​സ് തു​ട​ങ്ങി​യ​ത്. ല​ണ്ട​ണി​ൽ​നി​ന്ന് വാ​ങ്ങി തി​രു​വ​ന​ന്ത​പു​ര​ത്ത് ബോ​ഡി ചെ​യ്ത് 1938 ഫെ​ബ്രു​വ​രി 20നാ​ണ് സ​ർ​വീ​സ് തു​ട​ങ്ങി​യ​ത്. ത​ന്പാ​നൂ​രി​ൽ​നി​ന്ന് ഇ.​ജി. സോ​ൾ​ട്ട​ർ എ​ന്ന ബ്രി​ട്ടീ​ഷ് എ​ൻ​ജി​നി​യ​ർ ഡ്രൈ​വ് ചെ​യ്ത് മ​ഹാ​രാ​ജാ​വി​നെ​യും കു​ടും​ബാം​ഗ​ങ്ങ​ളെ​യും വ​ഹി​ച്ച് ക​വ​ടി​യാ​ർ കൊ​ട്ടാ​ര​ത്തി​ലേ​ക്ക് നീ​ങ്ങി. പി​റ്റേ​ന്ന് തി​രു​വ​ന​ന്ത​പു​രം-​ക​ന്യാ​കു​മാ​രി റൂ​ട്ടി​ൽ സ​ർ​വീ​സ് ആ​രം​ഭി​ച്ചു.