“ആരാണ് ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്ന ചോദ്യം ഒരു വ്യക്തിയുടെ നിയമപരമായ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ളതു മാത്രമല്ല. ഇന്ത്യയെ എങ്ങനെയുള്ള ഒരു രാഷ്‌ട്രമായി സങ്കൽപ്പിക്കണം എന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അടിസ്ഥാന രാഷ്‌ട്രീയ ചോദ്യമാണത്. മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ ദേശീയതയെ മനസിലാക്കുമ്പോൾ ഈ ചോദ്യം പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നേടുന്നു. ഗാന്ധിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വ്യത്യസ്തതകളോടെ ജീവിക്കുന്ന, എല്ലാവർക്കും തുല്യമായ അവകാശവും മാന്യതയും ഉള്ള ഒരു പൊതുപൗരസമൂഹമായിരുന്നു ഇന്ത്യ.
ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക: ഗാന്ധിയുടെ ദേശീയബോധത്തിന്‍റെ പരീക്ഷണശാല
ഗാന്ധിയുടെ ദേശീയതയെ മനസിലാക്കാനുള്ള പ്രധാന പശ്ചാത്തലം ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയാണ്. അവിടെ ഹിന്ദുക്കളും മുസ്‌ലിംകളും ക്രിസ്ത്യാനികളും ഗുജറാത്തികളും തമിഴരും വ്യാപാരികളും കരാർ തൊഴിലാളികളും ഉൾപ്പടെയുള്ള ഇന്ത്യക്കാരോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ച അനുഭവമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ രാഷ്‌ട്രീയ ചിന്തയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. 1894ൽ നത്താൽ ഇന്ത്യൻ കോൺഗ്രസ് രൂപീകരിച്ചതും 1903ൽ ഇന്ത്യൻ ഒപ്പീനിയൻ ആരംഭിച്ചതും വിവേചനപരമായ നിയമങ്ങൾക്കെതിരായ സമരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ദേശീയബോധത്തെ വിശാലമാക്കി. ദേശീയത ജനങ്ങളെ ഒരേപോലെയാക്കുന്നതല്ല, വ്യത്യസ്തരായ ജനങ്ങളെ ഒരു പൊതുനീതിബോധത്തിന്‍റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതാണെന്ന ആശയം അദ്ദേഹത്തിൽ ശക്തിപ്പെട്ടു.
പൗരത്വത്തിന്‍റെ അടിസ്ഥാനമായി മതമല്ല, സമത്വം
ഗാന്ധിയുടെ ദേശീയതയെ ‘പൗരദേശീയത’ എന്ന ആശയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം. ഒരാൾ ഇന്ത്യക്കാരനാകുന്നത് ഒരു പ്രത്യേക മതപരമോ സാംസ്കാരികമോ ആയ സ്വത്വം സ്വീകരിച്ചതുകൊണ്ടല്ല; ഇന്ത്യയുടെ പൊതുജീവിതത്തിൽ തുല്യ അവകാശങ്ങളോടും ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളോടുംകൂടി പങ്കാളിയാകുന്നതുകൊണ്ടാണ്. അതിനാൽ ഗാന്ധിയുടെ ഇന്ത്യയിൽ ഹിന്ദുവിനു മാത്രമല്ല, മുസ്‌ലമിനും ക്രിസ്ത്യാനിക്കും സിഖുകാരനും ബുദ്ധമതവിശ്വാസിക്കും മതവിശ്വാസമില്ലാത്ത വ്യക്തിക്കും ഒരുപോലെ സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരിക്കണം.
ഗാന്ധി വ്യക്തിപരമായി ആഴത്തിൽ ഹിന്ദുവായിരുന്നു. എന്നാൽ തന്‍റെ മതപരമായ സ്വത്വത്തെ ഇന്ത്യൻ പൗരത്വത്തിന്‍റെ മാനദണ്ഡമാക്കി മാറ്റിയില്ല. മതം വ്യക്തിയുടെ ആത്മീയ ജീവിതത്തിന്‍റെ ഭാഗമായിരിക്കാം; രാഷ്‌ട്രത്തിന്‍റെ അംഗത്വത്തിന്‍റെ അളവുകോലാകരുത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ത്യ ഒരു ‘ഹിന്ദു രാജ്യം’ ആയിരിക്കണമെന്ന ആശയത്തെ ഗാന്ധിയുടെ ദേശീയത അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. അതേസമയം, മതത്തെ പൊതുജീവിതത്തിൽനിന്ന് പൂർണമായി പുറത്താക്കുക എന്നതും ഗാന്ധിയുടെ ലക്ഷ്യമല്ലായിരുന്നു.
പല സ്വത്വങ്ങൾ, ഒരു പൊതുരാഷ്‌ട്രം
ഗാന്ധിയുടെ ‘സമുദ്രവൃത്തങ്ങൾ’ എന്ന ആശയത്തിൽ വ്യക്തിയാണ് കേന്ദ്രത്തിൽ; അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി കുടുംബം, സമൂഹം, മതം, പ്രദേശം, രാജ്യം തുടങ്ങിയ വൃത്തങ്ങൾ വികസിക്കുന്നു. ഒരു സ്വത്വം മറ്റൊന്നിനെ ഇല്ലാതാക്കേണ്ടതില്ല. മറിച്ച്, അവ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുകയും വിപുലമായ ഒരു പൊതുസമൂഹത്തിലേക്ക് വികസിക്കുകയും ചെയ്യാം. അതുകൊണ്ട് പ്രാദേശികമോ മതപരമോ ആയ സ്വത്വങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽമാത്രമേ ദേശീയ ഐക്യം സാധ്യമാകൂ എന്ന വാദം ഗാന്ധി അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.
ഭാഷയുടെ കാര്യത്തിലും ഗാന്ധിയുടെ സമീപനം ഏകീകരണത്തിന്‍റെയും വൈവിധ്യത്തിന്‍റെയും സന്തുലനമായിരുന്നു. ഇന്ത്യക്കാർ തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയത്തിന് ഹിന്ദുസ്ഥാനിക്ക് ഒരു പൊതുഭാഷയുടെ സ്ഥാനം നൽകാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ പ്രാദേശിക ഭാഷകളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയോ സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യത്തെയോ അദ്ദേഹം നിഷേധിച്ചില്ല.
നാഗാ പ്രശ്നവും ഗാന്ധിയുടെ സമീപനവും
അതുപോലെതന്നെ, വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ നാഗാ പ്രശ്നംപോലുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ ദേശീയ ഐക്യം ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ സൃഷ്‌ടിക്കുന്നതിനേക്കാൾ വിശ്വാസം, പങ്കാളിത്തം, സ്വയംഭരണത്തിനുള്ള ബഹുമാനം എന്നിവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടത്. ഗാന്ധിയുടെ ദേശീയതയിൽ ഐക്യം എന്നത് സമ്മതത്തിന്‍റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ബന്ധമാണ്; നിർബന്ധിത അനുസരണം മാത്രമല്ല.
‘ഹൃദയങ്ങളുടെ ഐക്യം’ ദേശീയതയുടെ നൈതിക അടിത്തറ
ഗാന്ധിയുടെ ദേശീയതയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകം ‘ഹൃദയങ്ങളുടെ ഐക്യം’ എന്ന ആശയമാണ്. ഭരണഘടനാപരമായ സ്ഥാപനങ്ങളും നിയമങ്ങളും മാത്രം ഒരു രാഷ്‌ട്രത്തെ ഒന്നിപ്പിക്കുകയില്ല. പരസ്പര ബഹുമാനം, സഹാനുഭൂതി, സഹകരണം, ത്യാഗം, പൊതുലക്ഷ്യങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ജനങ്ങൾ തമ്മിൽ ഒരു സാമൂഹിക ഐക്യം രൂപപ്പെടണം. ഒരാളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം മറ്റൊരാളുടെ സുരക്ഷയെയും മാന്യതയെയും തകർക്കാത്തിടത്താണ് ഈ ഐക്യം നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഗാന്ധിയും സാംസ്കാരിക ഏകീകരണത്തിന്‍റെ രാഷ്‌ട്രീയവും
ഹിന്ദുത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചില വ്യാഖ്യാനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ സ്വത്വത്തിന് ഒരു ഏകീകൃത സാംസ്കാരിക അടിത്തറയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. ഗാന്ധിയാകട്ടെ, വ്യത്യസ്തതകളെ ഇല്ലാതാക്കി ഏകത സൃഷ്‌ടിക്കുന്നതിനേക്കാൾ വ്യത്യസ്തതകളോടെയുള്ള സഹവർത്തിത്വത്തിലൂടെയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ഐക്യം സാധ്യമാകുന്നതെന്ന് കരുതി. ഇവിടെ ‘ഐക്യം’ എന്നതും ‘ഏകരൂപത’ എന്നതും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം നിർണായകമാണ്.
ഗാന്ധിയൻ ദേശീയതയുടെ പരിമിതികളും പ്രസക്തിയും
എന്നിരുന്നാലും ഗാന്ധിയുടെ ദേശീയതയ്ക്ക് പരിമിതികളില്ലെന്ന് പറയാനാകില്ല. ഇന്ത്യയുടെ സങ്കീർണമായ ജാതി, വർഗ, മത, ഭാഷാ വൈവിധ്യങ്ങൾക്ക് സ്ഥാപനപരമായ സംരക്ഷണം എങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കണം എന്ന ചോദ്യത്തിന് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ചിന്ത എല്ലായ്പ്പോഴും വ്യക്തമായ ഭരണഘടനാപരമായ ഉത്തരങ്ങൾ നൽകുന്നില്ല. ഭൂരിപക്ഷത്തിന്‍റെ ഇച്ഛ ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളെ മറികടക്കാതിരിക്കാൻ ശക്തമായ സ്ഥാപനങ്ങളും നിയമപരമായ സംരക്ഷണങ്ങളും ആവശ്യമാണ്. സാമൂഹിക ഐക്യത്തിനായി വ്യക്തികളുടെ നല്ല മനസിനെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നത് മതിയാകില്ല; അവകാശങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ജനാധിപത്യ സംവിധാനങ്ങളും അനിവാര്യമാണ്. അതിനാൽ ഗാന്ധിയുടെ ‘ഹൃദയങ്ങളുടെ ഐക്യം’ എന്ന ആശയത്തോടൊപ്പം പൗരാവകാശങ്ങളും സ്ഥാപനപരമായ സുരക്ഷയും ആവശ്യമാണ്.
ഐക്യം എന്നത് ഏകതാനതയല്ല
ഒരേ രാഷ്‌ട്രത്തിൽ ജീവിക്കാൻ എല്ലാവരും ഒരേ മതവും ഭാഷയും സംസ്കാരവും സ്വീകരിക്കേണ്ടതില്ല. ഗാന്ധിയൻ സമീപനം പങ്കുവച്ച ചരിത്രവും പൊതുവായ ഉത്തരവാദിത്വവും പരസ്പര ബഹുമാനവും മുൻനിർത്തുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ ഭാവി സംബന്ധിച്ച ചർച്ചയിലും അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ദേശീയത ഒരു ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നു: വ്യത്യസ്തരായ മനുഷ്യർക്ക് ഒരേ രാഷ്‌ട്രീയ സമൂഹത്തിൽ തുല്യരായി തുടരാൻ എന്തുതരത്തിലുള്ള നൈതികതയും സ്ഥാപനങ്ങളും ആവശ്യമാണ്? ഈ ചോദ്യം ഭൂരിപക്ഷത്തിനും ന്യൂനപക്ഷത്തിനും ഒരുപോലെ ബാധകമാണ്. സ്വന്തം സമൂഹത്തിന്‍റെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം മറ്റൊരു സമൂഹത്തിന്‍റെ അവകാശത്തെയും അംഗീകരിക്കാനുള്ള ആത്മനിയന്ത്രണം ദേശീയ ജീവിതത്തിന്‍റെ പ്രധാന ഘടകമാകുന്നു. അതിനാൽ ഗാന്ധിയൻ ദേശീയത സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടൊപ്പം ഉത്തരവാദിത്വവും, അവകാശങ്ങളോടൊപ്പം കടമയും, ദേശീയ അഭിമാനത്തോടൊപ്പം ആത്മവിമർശനവും ആവശ്യപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ “ആരാണ് ഇന്ത്യക്കാരൻ?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഗാന്ധിയൻ മറുപടി ഒരു പ്രത്യേക മതപരമോ സാംസ്കാരികമോ ആയ സ്വത്വബോധത്തിൽ അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല. ഇന്ത്യയുടെ വൈവിധ്യത്തിൽ മറ്റൊരാളുടെ അവകാശത്തെയും മാന്യതയെയും അംഗീകരിക്കുന്ന പൗരനിലാണ് അതിന്‍റെ ഉത്തരം.
(ലേഖകൻ എംജി യൂണിവേഴ്സിറ്റി, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ക്വസുലു നത്താൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, ഐഐടി മദ്രാസ്, സെൻട്രൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കേരളം എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രഫസർ ആയിരുന്നു. ഗാന്ധി മാർഗ് ജേണലിന്‍റെ ചീഫ് എഡിറ്ററുമാണ്.)
Deepika
E-paper LOGIN
LOGIN