ഇന്ത്യന് വാസ്തുവിദ്യാ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അഭിമാനസ്തംഭങ്ങളിലൊന്നായ ഒഡിഷയിലെ കൊണാര്ക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം, ചരിത്രപരമായ ഒരു വീണ്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് വീണ്ടും ലോകശ്രദ്ധയിലേക്കെത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന സഭാമണ്ഡപമായ ‘ജഗമോഹന’യില് ബ്രിട്ടീഷ് കാലഘട്ടത്തില് നിറച്ച മണല് ശാസ്ത്രീയമായി നീക്കം ചെയ്ത് ഉള്ഭാഗം തുറക്കാനുള്ള നിര്ണായക ദൗത്യത്തിലാണ് ആര്ക്കിയോളജിക്കല് സര്വേ ഓഫ് ഇന്ത്യ.
13-ാം നൂറ്റാണ്ടില് (1238-1250 ) കിഴക്കന് ഗംഗാ രാജവംശത്തിലെ നരസിംഹദേവന് ഒന്നാമന് രാജാവാണ് സൂര്യദേവനായി ഈ മഹാക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചത്. ‘കൊണാ’ (മൂല), ‘അര്ക്ക’ (സൂര്യന്) എന്നീ സംസ്കൃത പദങ്ങളില്നിന്നാണ് കൊണാര്ക്ക് എന്ന നാമം രൂപപ്പെട്ടത്. ‘മൂലയിലുള്ള സൂര്യന്’ എന്നാണ് ഇതിന്റെ അര്ഥം.
പരമ്പരാഗത ക്ഷേത്രങ്ങളില്നിന്നു വ്യത്യസ്തമായി ഒരു കൂറ്റന് ശിലാരഥമായാണ് ക്ഷേത്രത്തെ വിഭാവനം ചെയ്തിരിക്കുന്നതെന്നത് മറ്റ് സൂര്യക്ഷേത്രങ്ങളില്നിന്നു കൊണാര്ക്കിനെ വേറിട്ടുനിര്ത്തുന്നു. ഇരുവശങ്ങളിലും കൊത്തുപണി ചെയ്ത 24 വലിയ കല്ച്ചക്രങ്ങള് ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏഴു കുതിരകള് രഥത്തെ കിഴക്കോട്ടു വലിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ആസൂത്രണം. സൂര്യന്റെ നിഴല് വീഴുന്ന കോണുകള് അടിസ്ഥാനമാക്കി കൃത്യമായ സമയം നിര്ണയിക്കാന് കഴിയുന്ന സണ് ഡയലുകള്കൂടിയാണ് ഇവ.
ഒൻപത് അടി വ്യാസമുള്ള 12 കൂറ്റന് ചക്രങ്ങള് വര്ഷത്തിലെ 12 മാസങ്ങളെയും ഏഴു കുതിരകള് ആഴ്ചയിലെ ഏഴു ദിവസങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. 225 അടി ഉയരമുണ്ടായിരുന്ന പ്രധാന ശ്രീകോവില് ഗോപുരം സ്വാഭാവിക അപചയങ്ങളും അധിനിവേശങ്ങളും കാരണം 17-19 നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി നിലംപതിച്ചു.
മണല് നിറച്ചതിന്റെ സാഹചര്യം
ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തില് ബ്രിട്ടീഷുകാരാണ് ക്ഷേത്രം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള നടപടികള് ആരംഭിച്ചത്. പ്രധാന ഗോപുരം തകര്ന്നതോടെ അവശേഷിച്ച ജഗമോഹനയുടെ മേല്ക്കൂരയും വിള്ളലുകള് വീണ് നിലംപതിക്കുമെന്ന സ്ഥിതിയായി. സാങ്കേതികവിദ്യകള് പരിമിതമായിരുന്ന അക്കാലത്ത്, മേല്ക്കൂര പതിക്കാതിരിക്കാന് 1903ല് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം നാല് വാതിലുകളും അടച്ച് മുകളിലൂടെ ഉള്ഭാഗം മണല് നിറച്ച് മുദ്ര വയ്ക്കുകയായിരുന്നു.
അടഞ്ഞ അന്തരീക്ഷത്തില് മഴവെള്ളം കിനിഞ്ഞിറങ്ങി ഈര്പ്പം തങ്ങിനില്ക്കുന്നതും പായല് വളരുന്നതും നിര്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ച കല്ലുകളുടെ ബലക്ഷയത്തിനു കാരണമാകുന്നു. കൂടാതെ മണല് താഴുന്നതും ആന്തരിക സമ്മര്ദം വ്യത്യാസപ്പെടുന്നതും ഭിത്തികള്ക്ക് ഭീഷണിയാകുമെന്ന പഠനങ്ങങ്ങളും പുറത്തുവന്നു. ഡ്രില്ലിംഗിൽ മുകളിലെ നിലയില്നിന്ന് 13.5 മീറ്ററോളം മണല് താഴ്ന്നതായി കണ്ടെത്തി. ഇത് മേല്ക്കൂരയ്ക്കുള്ള താങ്ങിന്റെ പ്രയോജനം കുറച്ചതായും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
വീണ്ടെടുപ്പ് പദ്ധതി
1984 മുതല് യുനെസ്കോയുടെ പൈതൃക പട്ടികയിലുള്ള സ്മാരകമായതിനാല് ശാസ്ത്രീയ മുന്കരുതലുകളോടെയാണ് പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നത്. സ്മാരകത്തിന് തകരാറുകള് വരുത്തുന്ന വൈബ്രേഷനുകള് ഒഴിവാക്കാന് നിയന്ത്രിത ഡയമണ്ട് ഡ്രില്ലിംഗ് സാങ്കേതികവിദ്യയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
2025 ഡിസംബറിലാണ് പരിശോധനാ ഡ്രില്ലിംഗ് ആരംഭിച്ചത്. ചെന്നൈ ഐ.ഐ.ടി, സി.ബി.ആര്.ഐ റൂര്ക്കി എന്നിവയുടെ മേല്നോട്ടത്തിലാണ് നടപടി ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നത്.
സുഷിരങ്ങളിലൂടെ എന്ഡോസ്കോപ്പിക് ക്യാമറകളും സെന്സറുകളും കടത്തിവിട്ട് കല്ലുകളുടെ ബലവും വിടവുകളും നിരന്തരം നിരീക്ഷിക്കുന്നു. 2026 ഏപ്രിലിലാണ് മണല് നീക്കാനുള്ള പ്രധാനഘട്ടം ആരംഭിച്ചത്. അടുത്ത ഘട്ടത്തില് ജഗമോഹനയുടെ പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്ത് അഞ്ചടി വലിപ്പമുള്ള പ്രവേശന കവാടമുണ്ടാക്കി യന്ത്രസഹായത്താല് മണല് നീക്കം ചെയ്യും. മണല് പുറത്തെടുക്കുന്ന മുറയ്ക്ക് ഭിത്തികള്ക്കും മേല്ക്കൂരയ്ക്കും ശാസ്ത്രീയരീതിയിൽ താങ്ങുകള് നല്കും.
കലിംഗ വാസ്തുശൈലി
പുരാതന ഒഡിഷയില് വികസിച്ചുവന്ന നാഗര വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഉപവിഭാഗമായ കലിംഗ വാസ്തുവിദ്യാശൈലിയുടെ മകുടോദാഹരണമാണ് കൊണാര്ക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം. ശ്രീകോവിലിനു മുകളിലുള്ള ഉയരമേറിയ കൂര്ത്ത ഗോപുരം (വിമാനം), പീഡാ ദ്യൂള അഥവാ ജഗമോഹന (പിരമിഡ് ആകൃതിയിലുള്ള സഭാമണ്ഡപം), നാട്യമണ്ഡപം(നൃത്തത്തിനും സംഗീതാരാധനയ്ക്കുമായി തയാറാക്കിയ തുറന്ന മണ്ഡപം) എന്നിവ ഈ ശൈലിയുടെ പ്രത്യേകതയാണ്.
സിമന്റോ കുമ്മായമോ ഉപയോഗിക്കാതെ കല്ലുകള് അടുക്കി മുകളിലേക്ക് ഇടുങ്ങിവരുന്ന ’കോര്ബെല്ലിംഗ്’ രീതിയിലാണ് മേല്ക്കൂരകള് നിര്മിച്ചത്. കൂറ്റന് കല്ലുകളെ ബന്ധിപ്പിക്കാനും താങ്ങിനിര്ത്താനും ഇരുമ്പുബീമുകളും കൊളുത്തുകളും ഉപയോഗിച്ചു.
മൂന്ന് തരം കല്ലുകളാണ് നിര്മാണത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചത്. ഇളം ചുവപ്പ് കലര്ന്ന ഖോണ്ടലൈറ്റ് കല്ലിലാണ് പ്രധാന ഭിത്തികളുടെയും മണ്ഡപങ്ങളുടെയും നിര്മാണം.വാതില്പ്പടികളിലും വിഗ്രഹങ്ങളിലും മിനുസമാര്ന്ന കൊത്തുപണികള്ക്കായി പച്ചനിറം കലര്ന്ന ക്ലോറൈറ്റ് കല്ല് ഉപയോഗിച്ചു. വെട്ടുകല്ല് ഉപയോഗിച്ചാണ് അടിത്തറയും ചുറ്റുമതിലുകളും നിര്മിച്ചത്.
സൂര്യഘടികാരം
വെറും കല്ചക്രങ്ങള് എന്നതിലുപരി സൂര്യഘടികാരം എന്ന നിലയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ 24 രഥച്ചക്രങ്ങള് പ്രശസ്തമാവുന്നത്. ഓരോ ചക്രത്തിനും 16 ആരക്കാലുകളാണുള്ളത്. ഇതില് എട്ടെണ്ണം വലുതാവുമ്പോള്, വലിയ രണ്ട് ആരക്കാലിനു നടുവില് ഒരു ചെറിയ ആരക്കാല് എന്ന നിലയിലാണ് മറ്റ് എട്ടെണ്ണം വരുന്നത്. പ്രാചീന ഭാരതീയ ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തില് ഒരു ദിവസത്തെ (24 മണിക്കൂര്) എട്ട് പ്രഹരങ്ങളായാണ് തിരിച്ചിരുന്നത്. ഒരു പ്രഹരം എന്നാല് മൂന്ന് മണിക്കൂര്.
എട്ട് പ്രധാന ആരക്കാലുകള് ഈ എട്ട് പ്രഹരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രണ്ട് പ്രധാന ആരക്കാലുകള്ക്ക് നടുവിലുള്ള ചെറിയ ആരക്കാല് മൂന്നു മണിക്കൂറിന്റെ പകുതിയെ, അതായത് 1.5 മണിക്കൂറിനെ (90 മിനിറ്റ്) പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
ചക്രത്തിന്റെ പുറംവളയത്തില് ആരക്കാലുകള്ക്കിടയിലായി വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ചെറിയ മുത്തുകള് പോലുള്ള കൊത്തുപണികള് കാണാം. ഒരു പ്രധാന ആരക്കാലിനും തൊട്ടടുത്ത ചെറിയ ആരക്കാലിനും ഇടയില് ഇത്തരം 30 ചെറിയ മുത്തുകള് കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. രണ്ട് ആരക്കാലുകള്ക്കിടയിലെ സമയം 90 മിനിറ്റാണ്. 90 മിനിറ്റിനെ 30 മുത്തുകള്കൊണ്ട് ഭാഗിച്ചാല് (90 / 30 = മൂന്ന് ). ഓരോ മുത്തും മൂന്നു മിനിറ്റിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നിഴല് ഒരു മുത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണോ വശങ്ങളിലാണോ പതിക്കുന്നത് എന്ന് നോക്കി ഒരു മിനിറ്റ് വരെ കൃത്യതയോടെ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു.
സമയം വായിക്കുന്ന വിധം
ചക്രത്തിനു നടുവിലെ കുമിളപോലുള്ള അച്ചുതണ്ടിന്റെ കേന്ദ്രത്തില് വിരലോ നേര്ത്ത കോലോ വച്ചാല്, സൂര്യപ്രകാശത്താൽ അതിന്റെ നിഴല് പുറംവളയത്തിലേക്ക് നീളുന്നു. സൂര്യന് ഉദിക്കുമ്പോള് നിഴല് ഏറ്റവും താഴെയുള്ള ലംബമായ ആരക്കാലില് വീഴുന്നു. സൂര്യന് സഞ്ചരിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് നിഴല് ഘടികാരദിശയില് (എതിര് ഘടികാര ദിശയിലോ ചക്രത്തിന്റെ സ്ഥാനമനുസരിച്ചോ) നീങ്ങുന്നു.
ഉച്ചയ്ക്ക് 12 ന് സൂര്യന് നേരേ മുകളില് വരുമ്പോള് നിഴല് ഏറ്റവും മുകളിലെ ലംബമായ പ്രധാന ആരക്കാലില് പതിക്കുന്നു. നിഴല് ഏത് ആരക്കാലിന് അടുത്താണെന്നും അതിനിടയിലെ എത്ര മുത്തുകള് പിന്നിട്ടുവെന്നും എണ്ണിത്തിട്ടപ്പെടുത്തി സമയം കണക്കാക്കുന്നു.
എന്എസ്എസും സൂര്യക്ഷേത്രവും
നാഷണല് സര്വീസ് സ്കീമിന്റെ (എൻഎസ്എസ്) ഔദ്യോഗിക ചിഹ്നം കടമെടുത്തിരിക്കുന്നത് സൂര്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ കൂറ്റന് ശിലാചക്രത്തില് നിന്നാണ്. ഇത് നിരന്തരമായ ചലനത്തെയും പ്രയാണത്തെയും സാമൂഹികമാറ്റത്തിനായുള്ള നിരന്തര പ്രവര്ത്തനങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. എൻഎസ്എസ് എംബ്ലത്തിലെ ചക്രത്തിലുള്ള എട്ട് ആരക്കാലുകള് ദിവസത്തിലെ എട്ട് പ്രഹരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഏത് നിമിഷവും (24 മണിക്കൂറും) രാഷ്ട്രസേവനത്തിനും സമൂഹത്തിന്റെ ഉന്നമനത്തിനും സന്നദ്ധരായിരിക്കാന് ഇത് വോളണ്ടിയര്മാരെ ഓര്മിപ്പിക്കുന്നു.
ഒരു ക്ഷേത്രം എന്നതിലുപരി മധ്യകാല ഒഡിഷയിലെ സാമൂഹികസാംസ്കാരിക ജീവിതം മനസിലാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രധാന ദൃശ്യരേഖകൂടിയായാണ് സൂര്യക്ഷേത്രവും കൊണാര്ക്കും പ്രവര്ത്തിക്കുന്നത്. കടലും ക്ഷേത്രവും ചേരുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. തൊട്ടടുത്തുള്ള ചന്ദ്രഭാഗ ബീച്ചും പ്രശസ്തമാണ്. ചന്ദ്രഭാഗമേള നടക്കുന്ന സമയം ഇവിടം ജനനിബിഡമാകും. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില് നടക്കുന്ന ഡാന്സ് ഫെസ്റ്റിവല്, ഒഡീസി ഉള്പ്പെടെ ഇന്ത്യന് ശാസ്ത്രീയ നൃത്തങ്ങളുടെ പ്രമുഖ ഉത്സവമാണ്.
കാലത്തിന്റെ ഒഴുക്കില് കൊണാര്ക്ക് ക്ഷേത്രശിലകള്ക്ക് മങ്ങല് വന്നിട്ടുണ്ടാകാം, പക്ഷേ അവയില് കൊത്തിയിട്ടിരിക്കുന്ന ചരിത്രം മായാതെ നിലനില്ക്കുന്നു. ജഗമോഹനയില് ഒരിക്കല്ക്കൂടി അരുണകിരണങ്ങള് പതിക്കുന്നതിനായി മിഴി കൂര്പ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ് ലോകം.
Tags : Sunday Deepika