പ്രണാബ് മുഖർജി
ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനായ തന്ത്രജ്ഞൻ, പ്രതിസന്ധികളിൽ കോൺഗ്രസിന്റെ രക്ഷകൻ, ഭരണഘടനാ വിദഗ്ദ്ധൻ—വിശേഷണങ്ങൾ പലതുണ്ടായിരുന്നിട്ടും പ്രണബ് മുഖർജിക്ക് ഒരിക്കലും എത്തിപ്പിടിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയ ഒരു സ്വപ്നമുണ്ടായിരുന്നു; ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രി പദം. ഇന്ദിരാഗാന്ധി മുതൽ രാഹുൽ ഗാന്ധി വരെയുള്ളവർ അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യം നൽകിയിരുന്നുവെങ്കിലും, ഇന്ദിരയുടെ മരണശേഷം ഗാന്ധി കുടുംബം ഒരിക്കലും അദ്ദേഹത്തെ തങ്ങളിലൊരാളായി പൂർണമായി ചേർത്തുപിടിച്ചിരുന്നില്ല. സോണിയാ ഗാന്ധിയുടെ 'ബിലോംഗിംഗ്' എന്ന ആത്മകഥയിലെ പുതിയ വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ, ആ കൈയ്യെത്തും ദൂരത്ത് നഷ്ടമായ കിരീടത്തിന്റെ കഥ വീണ്ടും ചർച്ചയാക്കുകയാണ്.
*തുറന്നുപറഞ്ഞ ആഗ്രഹവും സോണിയയുടെ മൗനവും
2010-ൽ നടന്ന ഒരു സ്വകാര്യ സംഭാഷണത്തിനിടെ, മൻമോഹൻ സിംഗിന് പകരം യുപിഎ സർക്കാരിന്റെ നായകസ്ഥാനത്തേക്ക് തന്നെ പരിഗണിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹം പ്രണബ് മുഖർജി പ്രകടിപ്പിച്ചതായി സോണിയാ ഗാന്ധി തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ കുറിക്കുന്നു. ആ സംഭാഷണം താൻ നയപരമായി വഴിതിരിച്ചുവിട്ടുവെന്നും, ജീവിതത്തിലുടനീളം പ്രധാനമന്ത്രിയാകണമെന്ന മോഹം അദ്ദേഹം ഉള്ളിൽ കൊണ്ടുനടന്നിരുന്നുവെന്നും സോണിയ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
ഈ വെളിപ്പെടുത്തലിനെതിരെ പ്രണബിന്റെ മകൾ ശർമ്മിഷ്ഠ മുഖർജി ശക്തമായി രംഗത്തുവന്നു. പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ ഭരണപരിചയവും അസാമാന്യ ബുദ്ധിവൈഭവവുമുള്ള ഒരാൾക്ക് അത്തരമൊരു ആഗ്രഹമുണ്ടാകുന്നത് എങ്ങനെയാണ് തെറ്റാകുക എന്നവർ ചോദിച്ചു. "ഏതൊരു മികച്ച രാഷ്ട്രീയക്കാരനും പ്രധാനമന്ത്രിയാകാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടാകും" എന്ന് പിതാവ് ഒരിക്കൽ തന്നോട് തുറന്നുപറഞ്ഞതായും, ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന് പുറത്തുള്ളവർ രാജ്യത്തിന്റെ പരമോന്നത പദവി ആഗ്രഹിക്കാൻ പാടില്ലേ എന്നും ശർമ്മിഷ്ഠ സമൂഹമാധ്യമമായ 'എക്സി'ലൂടെ ചോദ്യമുയർത്തി.
ധനക്കമ്മിയല്ല, വിശ്വാസക്കമ്മിയായിരുന്നു വില്ലൻ
പ്രണബ് മുഖർജിയും 10 ജൻപഥും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എപ്പോഴും ഒരകലം പാലിച്ചിരുന്നു. പ്രണബ് ധനമന്ത്രിയായിരിക്കെ, ഒരു ബജറ്റ് അവതരണത്തിന് മുന്നോടിയായി സോണിയാ ഗാന്ധിയോട് അടുപ്പമുള്ള ഒരു മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവ് നടത്തിയ നിരീക്ഷണം ഈ ബന്ധത്തിന്റെ ആഴം വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ്: "ബജറ്റിൽ ധനക്കമ്മി ഉണ്ടായാൽ സോണിയയ്ക്ക് ദേഷ്യം വരില്ല; എന്നാൽ പ്രണബിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം വിശ്വാസക്കമ്മിയാണ്.
കോൺഗ്രസിൽ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യവും വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസവും രണ്ടും രണ്ടായിരുന്നു എന്നതിന് ചരിത്രത്തിൽ തെളിവുകളേറെയാണ്. ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തരായ ലെഫ്റ്റനന്റുകളിൽ ഒരാളായിരുന്നു പ്രിയരഞ്ജൻ ദാസ് മുൻഷി. പ്രണബിനോളം രാഷ്ട്രീയ വളർച്ച ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, അദ്ദേഹം രാജീവിന്റെയും സോണിയയുടെയും അടുത്ത വിശ്വസ്തനായിരുന്നു. പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ ഇടതുപക്ഷ ജ്യോതിബസു സർക്കാരിനെതിരെ കോൺഗ്രസിനെ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച കരുത്തനായ നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
പ്രണബ് മുഖർജി ഡൽഹിയിലെ രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങളിലും സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചപ്പോൾ, പ്രിയരഞ്ജൻ ബംഗാളിലെ തെരുവ് രാഷ്ട്രീയത്തിലും സംഘടനാ രംഗത്തുമാണ് തിളങ്ങിയത്. രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യമില്ലാതിരുന്നിട്ടും മൻമോഹൻ സിംഗിനെ സോണിയ 'ഡോക്ടർ സാഹിബ്' എന്ന് വിളിച്ച് പൂർണമായി വിശ്വസിച്ചു. സീതാറാം കേസരിയെപ്പോലെ കുടുംബത്തിന്റെ അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യില്ലെന്ന ഉറപ്പുള്ളതുകൊണ്ടാണ് ഖാർഗെയെ കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷനാക്കിയത്.
സീതാറാം കേസരിയെ കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കാൻ സോണിയയ്ക്ക് തന്ത്രപരമായ വഴിയൊരുക്കിക്കൊടുത്തത് പ്രണബ് മുഖർജിയായിരുന്നു. പാർട്ടിയിലെ സർവ്വാധികാരം പ്രവർത്തക സമിതിക്കാണെന്ന ഭരണഘടനാപരമായ വ്യാഖ്യാനം നൽകി കേസരിയെ പുറത്താക്കാൻ പ്രണബ് സഹായിച്ചു. എന്നിട്ടും, പാർട്ടിയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരനായി മാത്രം തുടരാനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിധി. ശിവരാജ് പാട്ടീൽ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തോറ്റപ്പോൾ സോണിയ അദ്ദേഹത്തെ രാജ്യസഭയിലെത്തിച്ചതുപോലെ, പണ്ട് താൻ തോറ്റപ്പോൾ ഇന്ദിരാഗാന്ധി ഗുജറാത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ രാജ്യസഭയിലെത്തിച്ച കാര്യം പ്രണബ് ഓർമിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ദിര കാണിച്ച ആ കരുതൽ സോണിയയിൽ നിന്ന് തനിക്ക് ലഭിക്കില്ലെന്ന് പ്രണബിന് ബോധ്യമുണ്ടായിരുന്നു.
*അകൽച്ചയുടെ തുടക്കം
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിന് തൊട്ടുപിന്നാലെയാണ് ഈ അവിശ്വാസത്തിന് വിത്തുകൾ പാകപ്പെട്ടത്. അന്ന് രാജീവ് ഗാന്ധിക്ക് ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്ന അരുൺ നെഹ്റു, എം.എൽ. ഫോത്തേദാർ, ബൽറാം ജാക്കർ തുടങ്ങിയവർ പ്രണബ് പ്രധാനമന്ത്രിയാകാൻ ചരടുവലിക്കുന്നു എന്ന പ്രചാരണം അഴിച്ചുവിട്ടു. ഇന്ദിരയുടെ മൃതദേഹം ആശുപത്രിയിൽ കിടക്കുമ്പോൾ തന്നെ രാജീവ് ഗാന്ധി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യണമെന്ന പി.സി. അലക്സാണ്ടറുടെ നിർദ്ദേശത്തെ പ്രണബ് പൂർണമായി പിന്തുണച്ചിരുന്നുവെന്ന് അലക്സാണ്ടർ പിന്നീട് തന്റെ ആത്മകഥയിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും, ആ തെറ്റിദ്ധാരണയുടെ കറ മാഞ്ഞില്ല.
രാജീവ് ഗാന്ധി തന്റെ മന്ത്രിസഭയിൽ നിന്ന് പ്രണബിനെ ഒഴിവാക്കി. തുടർന്ന് പ്രണബ് സ്വന്തമായി പാർട്ടി (രാഷ്ട്രീയ സമാജ്വാദി കോൺഗ്രസ്) രൂപീകരിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് പാർട്ടി പ്രതിസന്ധിയിലായപ്പോൾ രാജീവ് അദ്ദേഹത്തെ തിരികെ വിളിച്ചു. പിന്നീട് വി.പി. സിംഗുമായി ചേർന്ന് രാജീവിനെ അട്ടിമറിക്കാൻ പ്രണബ് ശ്രമിക്കുന്നുവെന്ന വ്യാജ പ്രചാരണങ്ങളും ഉണ്ടായി. യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രണബും വി.പി. സിംഗും തമ്മിൽ കടുത്ത ശത്രുതയിലായിരുന്നു. 1991-ൽ രാജീവ് ഗാന്ധി വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോഴും നറുക്കുവീണത് നരസിംഹറാവുവിനായിരുന്നു.
*മാസ് ലീഡറാകാത്ത ക്ലാസ് ലീഡർ
യുപിഎ-2 സർക്കാർ 2ജി സ്പെക്ട്രം, കൽക്കരി അഴിമതി തുടങ്ങിയ കടുത്ത പ്രതിസന്ധികളിൽ ഉലഞ്ഞപ്പോൾ സർക്കാരിനെ താങ്ങിനിർത്തിയ ഏക ശക്തി പ്രണബ് മുഖർജിയായിരുന്നു. എന്നിട്ടും 2012-ൽ അദ്ദേഹത്തെ രാഷ്ട്രപതി ഭവനിലേക്ക് അയച്ച് സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റിനിർത്താനാണ് നേതൃത്വം തീരുമാനിച്ചത്.
പ്രധാനമന്ത്രി പദം കൈയ്യെത്തും ദൂരത്ത് നിന്ന് വഴുതിപ്പോകാൻ ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ അവിശ്വാസം മാത്രമല്ല, മറ്റൊരു വലിയ യാഥാർത്ഥ്യം കൂടി കാരണമായി—ബംഗാളിന് അപ്പുറത്തേക്ക് പ്രണബ് മുഖർജി ഒരിക്കലും ഒരു ജനകീയ നേതാവായിരുന്നില്ല .
അദ്ദേഹത്തിന്റെ കരുത്ത് ബുദ്ധിവൈഭവവും, ഭരണപാടവവും, രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രങ്ങളുമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയാകാൻ അതിനപ്പുറം, പ്രത്യേകിച്ച് ഹിന്ദി ഹൃദയഭൂമിയിൽ, വലിയ ജനപിന്തുണ അനിവാര്യമാണ്. ബി.ജെ.പിയിൽ അദ്വാനിയേക്കാൾ ജനപ്രീതി വാജ്പേയിക്കുണ്ടായിരുന്നതും, 2014-ൽ നരേന്ദ്ര മോദി ഒരു ജനതരംഗമായി മാറിയതും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
സ്വന്തമായി ഒരു ദേശീയ ജനകീയ അടിത്തറ കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ പ്രണബ് മുഖർജിക്ക് സാധിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ വിശ്വാസമോ പിന്തുണയോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു തടസമാകുമായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ആ ജനപിന്തുണയുടെ അഭാവം അദ്ദേഹത്തെ എന്നും പാർട്ടിയിലെ ഏറ്റവും പ്രഗത്ഭനായ 'രണ്ടാമൻ' എന്ന പദവിയിൽ തളച്ചിടാനും, പ്രധാനമന്ത്രിപദം എന്ന സ്വപ്നം എന്നെന്നേക്കുമായി അകറ്റിനിർത്താനും കാരണമായി.
Tags : PranabMukherjee PrimeMinister congress soniagandhi SoniaGandhiMemoir