ഭാ​ര​തീ​യ പൈ​തൃ​ക​ത്തി​ന്‍റെ ആ​ണി​ക്ക​ല്ലാ​യ സി​ന്ധു​ന​ദീ​ത​ട സം​സ്കാ​ര​വു​മാ​യി ബ​ന്ധ​പ്പെ​ട്ട പു​രാ​ത​ന കേ​ന്ദ്ര​ങ്ങ​ള്‍ അ​മൂ​ല്യ സ്വ​ത്തു​ക്ക​ളാ‍​യാ​ണ് സം​ര​ക്ഷി​ച്ചു​പോ​രു​ന്ന​ത്. പ​ഞ്ചാ​ബി​ലെ ഫ​ത്തേ​ഗ​ഡ് സാ​ഹി​ബ് ജി​ല്ല​യി​ല്‍ സ്ഥി​തി ചെ​യ്യു​ന്ന സം​ഗോ​ള്‍ അ​വ​യി​ലൊ​ന്നാ​ണ്. സി​ന്ധു ന​ദീ​ത​ട സം​സ്കാ​രം മു​ത​ല്‍ കു​ശാ​ന സാ​മ്രാ​ജ്യം വ​രെ​യു​ള്ള നാ​ലാ​യി​ര​ത്തി​ല​ധി​കം വ​ര്‍​ഷ​ങ്ങ​ളു​ടെ ച​രി​ത്ര​ശേ​ഷി​പ്പു​ക​ള്‍ പ്രാ​ദേ​ശി​ക​മാ​യി ‘ഉ​ച്ച പി​ണ്ട്’ എ​ന്ന​റി​യ​പ്പെ​ടു​ന്ന സം​ഗോ​ളി​ന്‍റെ മ​ണ്ണി​ല്‍ കാ​ണാ​നാ​വും.

ച​ണ്ഡി​ഗ​ഡ്- ലു​ധി​യാ​ന പാ​ത​യ്ക്ക​രി​കി​ലാ​യി, കൃ​ഷി​യി​ട​ങ്ങ​ളും സാ​ധാ​ര​ണ ഗ്രാ​മീ​ണ​ജീ​വി​ത​വും നി​റ​ഞ്ഞ പ്ര​ദേ​ശ​മാ​യി​രു​ന്ന സം​ഗോ​ളി​ന്‍റെ ക​ഥ ഒ​രു നാ​ള്‍ അ​പ്ര​തീ​ക്ഷി​ത​മാ​യി മാ​റി​മ​റി​യു​ക​യാ​യി​രു​ന്നു.
1968ല്‍ ​പ​ഞ്ചാ​ബ് പു​രാ​വ​സ്തു​വ​കു​പ്പും പി​ന്നീ​ട് ആ​ര്‍​ക്കി​യോ​ള​ജി​ക്ക​ല്‍ സ​ര്‍​വേ ഓ​ഫ് ഇ​ന്ത്യ​യും ന​ട​ത്തി​യ ഖ​ന​ന​ങ്ങ​ളി​ലൂ​ടെ വ്യ​ത്യ​സ്ത കാ​ല​ഘ​ട്ട​ങ്ങ​ളി​ലെ നാ​ഗ​രി​ക​ത​ക​ളു​ടെ അ​ട​രു​ക​ള്‍ മ​റ​നീ​ക്കി പു​റ​ത്തു​വ​ന്നു. ലേ​റ്റ് ഹാ​ര​പ്പ​ന്‍ (ബി​സി 1900-1300) കാ​ല​ഘ​ട്ട​ത്തി​ലു​ള്ള ക​ളി​മ​ണ്‍​പാ​ത്ര​ങ്ങ​ള്‍, മ​ണ്‍​പാ​ത്ര നി​ര്‍​മാ​ണ ശൈ​ലി​ക​ള്‍, ചാ​ര​നി​റ​ത്തി​ലു​ള്ള മ​ണ്‍​പാ​ത്ര​ങ്ങ​ള്‍ എ​ന്നി​വ ഇ​വി​ടെ​നി​ന്ന് ല​ഭി​ച്ച​തോ​ടെ പ്ര​ദേ​ശം ദേ​ശീ​യ ശ്ര​ദ്ധ​യാ​ക​ര്‍​ഷി​ച്ചു.

കു​ശാ​ന സാ​മ്രാ​ജ്യ​ത്തി​ന്‍റെ സു​വ​ര്‍​ണ​കാ​ലം എ​ഡി 13 നൂ​റ്റാ​ണ്ടു​ക​ളി​ലെ അ​വ​ശേ​ഷി​പ്പു​ക​ളും തു​ട​ര്‍​ന്നു​ള്ള ഖ​ന​ന​ങ്ങ​ളി​ലൂ​ടെ ‍ തെ​ളി​ഞ്ഞു​വ​ന്നു. ക​നി​ഷ്ക രാ​ജാ​വി​ന്‍റെ ഭ​ര​ണ​കാ​ല​ത്ത് ഈ ​പ്ര​ദേ​ശം വ​ട​ക്കേ ഇ​ന്ത്യ​യി​ലെ ഒ​രു പ്ര​ധാ​ന ബു​ദ്ധ​മ​ത, വ്യാ​പാ​ര കേ​ന്ദ്ര​മാ​യി​രു​ന്നു​വെ​ന്ന് വ്യ​ക്ത​മാ​ക്കു​ന്ന​താ​യി​രു​ന്നു ഈ ​തെ​ളി​വു​ക​ള്‍. ച​ക്ര​ത്തി​ന്‍റെ ആ​ര​ക്കാ​ലു​ക​ള്‍​പോ​ലെ വി​കേ​ന്ദ്രീ​കൃ​ത​മാ​യ രീ​തി​യി​ല്‍ ചു​ട്ട ഇ​ഷ്‌​ടി​ക​ക​ള്‍​കൊ​ണ്ട് നി​ര്‍​മി​ച്ച സ​വി​ശേ​ഷ​മാ​യ സ്തൂ​പ അ​ടി​ത്ത​റ​യാ​ണ് ഇ​വി​ട​ത്തെ പ്ര​ധാ​ന ആ​ക​ര്‍​ഷ​ണം. ധ​ര്‍​മ​ച​ക്ര സ്തൂ​പം എ​ന്നാ​ണ് ഇ​ത​റി​യ​പ്പെ​ട്ട​ത്.

1985ല്‍, ​കൊ​ത്തു​പ​ണി​ക​ളോ​ടു​കൂ​ടി​യ 117 ചു​വ​ന്ന മ​ണ​ല്‍​ക്ക​ല്ല് തൂ​ണു​ക​ളും ഫ​ല​ക​ങ്ങ​ളും ഇ​വി​ടെ​നി​ന്ന് ക​ണ്ടെ​ടു​ത്തു. സാ​ല​ഭ​ഞ്ജി​ക​മാ​ര്‍, സ്ത്രീ​രൂ​പ​ങ്ങ​ള്‍, ധ​ര്‍​മ​ച​ക്ര ചി​ഹ്ന​ങ്ങ​ള്‍ എ​ന്നി​വ കൊ​ത്തി​വ​ച്ച ഈ ​ശി​ല്പ​ങ്ങ​ള്‍ മ​ഥു​ര ക​ലാ​ശൈ​ലി​യു​ടെ മി​ക​ച്ച ഉ​ദാ​ഹ​ര​ണ​ങ്ങ​ളാ​ണ്. വി​ദേ​ശ ആ​ക്ര​മ​ണ​ങ്ങ​ളി​ല്‍​നി​ന്ന് സം​ര​ക്ഷി​ക്കാ​നാ​യി അ​ക്കാ​ല​ത്ത് സ​ന്യാ​സി​മാ​ര്‍ ഇ​വ മ​ണ്ണി​ല്‍ കു​ഴി​ച്ചി​ട്ട​താ​ണെ​ന്ന് ക​രു​ത​പ്പെ​ടു​ന്നു.

പു​രാ​ത​ന ഇ​ന്ത്യ​യി​ലെ പ്ര​ധാ​ന വ്യാ​പാ​ര​പാ​ത​ക​ളി​ലൊ​ന്നാ​യ ഉ​ത്ത​ര​പ​ഥ​വു​മാ​യി ഈ ​പ്ര​ദേ​ശ​ത്തി​ന് ബ​ന്ധ​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു​വെ​ന്നാ​ണ് ഇ​വ​യൊ​ക്കെ തെ​ളി​യി​ക്കു​ന്ന​ത്. ത​ക്ഷ​ശി​ല​യെ​യും മ​ഥു​ര​യെ​യും ബ​ന്ധി​പ്പി​ച്ചി​രു​ന്ന ഈ ​പാ​ത​യി​ലൂ​ടെ വ്യാ​പാ​രി​ക​ളും യാ​ത്ര​ക്കാ​രും ആ​ശ​യ​ങ്ങ​ളും മ​ത​വി​ശ്വാ​സ​ങ്ങ​ളും സ​ഞ്ച​രി​ച്ചി​രു​ന്നു. അ​തി​നാ​ല്‍​ത​ന്നെ സം​ഗോ​ള്‍ വി​വി​ധ സം​സ്കാ​ര​ങ്ങ​ള്‍ ത​മ്മി​ല്‍ ഇ​ട​പ​ഴ​കി​യി​രു​ന്ന ച​രി​ത്ര​ഭൂ​മി​യാ​യി​രു​ന്നു​വെ​ന്ന് അ​നു​മാ​നി​ക്കാം. ഇ​ന്‍​ഡോ-​ഗ്രീ​ക്ക്, കു​ശാ​ന, ഗു​പ്ത രാ​ജാ​ക്ക​ന്മാ​രു​ടെ നാ​ണ​യ​ങ്ങ​ളും മു​ദ്ര​ക​ളും ധാ​രാ​ള​മാ​യി ഇ​വി​ടെ​നി​ന്നു ല​ഭി​ച്ചി​ട്ടു​ണ്ട്.

സം​ഗോ​ളി​ന്‍റെ ത​ക​ര്‍​ച്ച ര​ണ്ട് കാ​ല​ഘ​ട്ട​ങ്ങ​ളി​ലാ​യാ​ണ് സം​ഭ​വി​ച്ച​ത്. ലേ​റ്റ് ഹാ​ര​പ്പ​ന്‍ കാ​ല​ഘ​ട്ട​ത്തി​ലാ​യി​രു​ന്നു ആ​ദ്യ​ത്തേ​ത്. സ​ത്‌​ല​ജ്, സ​ര​സ്വ​തി ന​ദീ​ത​ട​ങ്ങ​ളി​ലെ ഒ​ഴു​ക്കി​ലു​ണ്ടാ​യ മാ​റ്റ​ങ്ങ​ളും കാ​ലാ​വ​സ്ഥാ​വ്യ​തി​യാ​ന​വും പ്ര​ദേ​ശ​ത്തി​ന്‍റെ സാ​മ്പ​ത്തി​ക അ​ടി​ത്ത​റ ത​ക​ര്‍​ത്തു. ജ​ന​ങ്ങ​ള്‍ ന​ഗ​ര​ജീ​വി​തം ഉ​പേ​ക്ഷി​ച്ച് ഗ്രാ​മ​കേ​ന്ദ്രീ​കൃ​ത​മാ​യ ജീ​വി​ത​ങ്ങ​ളി​ലേ​ക്ക് ചു​രു​ങ്ങി​യ​ത് വ​ലി​യ നി​ര്‍​മി​തി​ക​ളു​ടെ​യും വ്യാ​പാ​ര​ശൃം​ഖ​ല​ക​ളു​ടെ​യും നാ​ശ​ത്തി​ലേ​ക്ക് ന​യി​ച്ചു. പി​ന്നീ​ട് വി​വി​ധ രാ​ജ​വം​ശ​ങ്ങ​ളാ​ല്‍ ഉ​യി​ര്‍​ത്തെ​ഴു​ന്നേ​ല്‍​ക്ക​പ്പെ​ട്ട സം​ഗോ​ള്‍ കു​ശാ​ന ഭ​ര​ണ​കാ​ല​ത്ത് വ​ട​ക്കേ ഇ​ന്ത്യ​യി​ലെ സ​മ്പ​ന്ന​മാ​യ ബു​ദ്ധ​മ​ത വ്യാ​പാ​ര​കേ​ന്ദ്ര​മാ​യി മാ​റു​ക​യും ചെ​യ്തു.

എ​ന്നാ​ല്‍, എ​ഡി അ​ഞ്ച്, ആ​റ് നൂ​റ്റാ​ണ്ടു​ക​ളി​ലു​ണ്ടാ​യ ഹൂ​ണ​ന്മാ​രു​ടെ ആ​ക്ര​മ​ണം സം​ഗോ​ളി​ന്‍റെ നാ​ശ​ത്തി​ന് വ​ഴി​വ​യ്ക്കു​ക​യാ​യി​രു​ന്നു. തോ​ര​മ​ണ​ന്‍, മി​ഹി​ര​കു​ല​ന്‍ തു​ട​ങ്ങി​യ ഹൂ​ണ ഭ​ര​ണാ​ധി​കാ​രി​ക​ളു​ടെ അ​ധി​നി​വേ​ശം വ​ട​ക്കു പ​ടി​ഞ്ഞാ​റ​ന്‍ ഇ​ന്ത്യ​യി​ലെ ബു​ദ്ധ​മ​ത കേ​ന്ദ്ര​ങ്ങ​ള്‍​ക്ക് ക​ന​ത്ത പ്ര​ഹ​ര​മാ​ണ് ഏ​ല്‍​പ്പി​ച്ച​ത്. ബു​ദ്ധ സ്തൂ​പ​ങ്ങ​ളും ആ​ശ്ര​മ​ങ്ങ​ളും വ്യാ​പ​ക​മാ​യി ന​ശി​പ്പി​ക്ക​പ്പെ​ടു​ക​യോ അ​ഗ്നി​ക്കി​ര​യാ​ക്കു​ക​യോ ചെ​യ്തു. കു​ശാ​ന, ഗു​പ്ത സാ​മ്രാ​ജ്യ​ങ്ങ​ളു​ടെ പ​ത​ന​ത്തോ​ടെ ഉ​ത്ത​രേ​ന്ത്യ​യി​ലൂ​ടെ ക​ട​ന്നു​പോ​യി​രു​ന്ന പ്ര​ധാ​ന വ്യാ​പാ​ര​പാ​ത​യാ​യ ഉ​ത്ത​രാ​പ​ഥ​ത്തി​ന്‍റെ സ്വാ​ധീ​നം കു​റ​ഞ്ഞു. ഇ​തോ​ടെ വാ​ണി​ജ്യ​കേ​ന്ദ്ര​മെ​ന്ന നി​ല​യി​ല്‍ സം​ഗോ​ളി​ന്‍റെ പ്ര​സ​ക്തി ന​ഷ്‌​ട​പ്പെ​ടു​ക​യും ചെ​യ്തു.

തു​ട​ര്‍​ച്ച​യാ​യ യു​ദ്ധ​ങ്ങ​ളും രാ​ഷ്‌​ട്രീ​യ അ​സ്ഥി​ര​ത​യും മൂ​ലം ജ​ന​ങ്ങ​ള്‍ പ്ര​ദേ​ശം​ത​ന്നെ ഉ​പേ​ക്ഷി​ച്ചു​പോ​യി. കാ​ല​ക്ര​മേ​ണ മ​ണ്ണും മ​ണ​ലും മൂ​ടി ഇ​തൊ​രു വ​ലി​യ മ​ണ്‍​കൂ​ന​യാ​യി മാ​റു​ക​യും പ്ര​ദേ​ശ​വാ​സി​ക​ള്‍ ഇ​തി​നെ ഉ​യ​ര്‍​ന്ന ഗ്രാ​മം എ​ന്ന​ര്‍​ഥം വ​രു​ന്ന ‘ഉ​ച്ചാ പി​ണ്ട്’ എ​ന്ന് വി​ളി​ക്കു​ക​യു​മാ​യി​രു​ന്നു. ഖ​ന​ന​ങ്ങ​ളി​ല്‍ ല​ഭി​ച്ച പു​രാ​വ​സ്തു​ക്ക​ള്‍ സം​ര​ക്ഷി​ക്കാ​നും പൊ​തു​ജ​ന​ങ്ങ​ള്‍​ക്ക് കാ​ണാ​നു​മാ​യി പി​ല്‍​ക്കാ​ല​ത്ത് സം​ഗോ​ളി​ല്‍ ഒ​രു മ്യൂ​സി​യം സ്ഥാ​പി​ക്കു​ക​യു​ണ്ടാ​യി. 1990 ഏ​പ്രി​ല്‍ 10നാ​ണ് പ​ഞ്ചാ​ബ് സ​ര്‍​ക്കാ​രി​ന്‍റെ പു​രാ​വ​സ്തു വ​കു​പ്പി​ന്‍റെ ഭാ​ഗ​മാ​യി മ്യൂ​സി​യം ഉ​ദ്ഘാ​ട​നം ചെ​യ്ത​ത്.

ഇ​ന്ന് പ​ഞ്ചാ​ബി​ലെ പ്ര​ശ​സ്ത വി​നോ​ദ​സ​ഞ്ചാ​ര കേ​ന്ദ്ര​ങ്ങ​ൾ പോ​ലെ സം​ഗോ​ള്‍ അ​ത്ര വ​ലി​യ ജ​ന​ശ്ര​ദ്ധ നേ​ടു​ന്നി​ല്ല. എ​ന്നാ​ല്‍ പു​രാ​ത​ന ഇ​ന്ത്യ​യു​ടെ സം​സ്കാ​ര​വും മ​ത​ച​രി​ത്ര​വും ക​ലാ​പാ​ര​മ്പ​ര്യ​വും പ​ഠി​ക്കാ​ന്‍ ആ​ഗ്ര​ഹി​ക്കു​ന്ന​വ​ര്‍​ക്ക് ഈ ​പ്ര​ദേ​ശം ഏ​റെ പ്ര​ധാ​ന​പ്പെ​ട്ട​താ​ണ്. കാ​ലം മ​ണ്ണി​ന​ടി​യി​ലാ​ക്കി​യ ച​രി​ത്ര​ത്തെ വീ​ണ്ടും വെ​ളി​ച്ച​ത്തി​ലേ​ക്ക് കൊ​ണ്ടു​വ​ന്ന സം​ഗോ​ള്‍, പ​ഞ്ചാ​ബി​ന്‍റെ മ​റ​ന്നു​പോ​യ ബു​ദ്ധ​മ​ത പൈ​തൃ​ക​ത്തി​ലേ​ക്കു​ള്ള അ​പൂ​ര്‍​വ വാ​തി​ലാ​യാ​ണ് ഇ​ന്ന് വ​ര്‍​ത്തി​ക്കു​ന്ന​ത്.

Tags : Sunday Deepika